مطالبی برای اولیا ی محترم دانش آموزان دبستان خوارزمی ناحیه 2 اصفهان

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در جمعه سی ام آذر 1386 ساعت 11:0 |

روانشناسی یادگیری

 تکنیک یادگیری یکبار برای همیشه

 

 

چکیـــــــــده

این روش که یکی از قویترین روش های یادگیری است در سال 1996 توسط فردی به نام رابینسون ابداع شد. در این روش سعی بر این است تا با ایجاد زمینه ای در ذهن قبل از مطالعه، روند یادگیری فعال تر و آسان تر گردد. (SQ3R) مخفف این کلمات است: پیش خوانی (Survey)، سؤال سازی (Question)، خواندن (Read)، بازگویی و تعریف (Recite) و مرور (Review). در ادامه به مراحل مختلف این روش اشاره می‌‌کنیم:

 

پیش خـــــــــوانی:
درسی را که می‌‌خواهید بخوانید، ابتدا پیش خوانی کنید. سعی کنید برای پیش خوانی از روش زیر استفاده نمایید:
- نگاهی سریع و گذرا به متن بیندازید.
- نکات مهم و کلیدی را بیابید.
- سؤالات و تمرین های آخر درس را مرور کنید.
- پاراگراف اول و آخر و خلاصه درس را به شیوه ای گذرا بخوانید.

 

ســــــــؤال ســــــازی:
در ذهن خود سؤالاتی راجع به موضوع درس بسازید. برای این کار می‌‌توانید:
- عناوین و تیترها را بصورت سؤال درآورید.
- از خود بپرسید: "راجع به این موضوع چه می‌‌دانم؟"، "معلم راجع به این موضوع چه چیزهایی می‌‌گفت؟" و سؤالاتی از این قبیل.

 

خـــــــواندن:
متن درس را بطور کامل بخوانید. در هنگام خواندن:
- به دنبال جواب سؤالاتی باشید که در ذهن خود ساخته بودید.
- به سؤالات آخر درس جواب بدهید.
- زیر نکات مهم خط بکشید.
- اگر مطلبی را درست نفهمیده اید، دوباره آن را بخوانید.

 

بازگویـــــــی و تعـــــــریف مطالب:
بعد از آنکه خواندن یک بخش به پایان رسید، به بازگویی مطالب آن بپردازید.
- مطالب درسی را از حفظ برای خود تکرار کنید و یا خلاصه نویسی کنید.
- در تکرار مطالب از روشی که متناسب با تکنیک یادگیری تان است، استفاده کنید و به خاطر داشته باشید که هر چه بیشتر از حواس پنجگانه خود استفاده کنید، مطالب بهتر در حافظه تان جای می‌‌گیرد.

- قدرت یادگیری سه برابر می‌‌شود با: دیدن، بیان کردن، شنیدن.
- و این قدرت چهار برابر می‌‌شود با: دیدن، بیان کردن، شنیدن و نوشتن!

 

مــــــرور مطالــــب:
بعد از آنکه مطالب را بطور کامل خواندید و برای خود بازگو کردید، نوبت به مرور مطالب می‌‌رسد.
- روز اول: بلافاصله بعد از مرحله تعریف و بازگویی، 5 دقیقه سریع مطالب را مرور کنید.
- 24 ساعت بعد: کتاب را ورق بزنید و به نکات مهم نگاهی بیندازید، به مدت 5 دقیقه این کار را انجام دهید.
- یک هفته بعد: به مدت 5 دقیقه مطالب درسی را مرور کنید. برای مطالبی که به نظرتان سخت تر است بیشتر وقت بگذارید.
- و به همین ترتیب هر چند وقت یکبار مطالب را مرور کنید تا هنگام امتحان به مشکلی برخورد نکنید.

 

به خاطــــر داشتـــه باشیـــد:
کسانیکه مطلبی را 6 بار پیاپی می‌‌خوانند در مقایسه با کسانی که در 6 نوبت و هر بار 5 دقیقه. این کار را می‌‌کنند، درصد یادگیری کمتری دارند. چرا که در فواصل زمانی قدرت پردازش ذهن بالاتر می‌‌رود.

 

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در جمعه سی ام آذر 1386 ساعت 10:49 |

حافظه

حـافظه میتواند يك تغييردائمی درون ياخته ای باشد، يا چنانكه هب(روانشناس) برای اوليـن بار
گفته است ، برقرارشدن اتصالات تازه بين ياخته های عصبی مغز باشد كه الگوهای خاصی را به وجود می آورند درحاليكه هر الگو رد يك ياد است . ازآنجا كه معلوم شده است تركيب پروتئين درتشكيل حافظه ی درازمدت دخالت دارد ، بعضی از پژوهشگران نيز به اين فكرافتاده اند كه يادها ممكن است به صورت مولكولهای پروتئين ذخيره شوند .
بسياری از پژوهشگران معتقدندكه جايگاه عمده ی حافظه در مغز، هيپوكامپ است ؛ هيپوكامپ به ناحيه ای ازبافتهای مغز گفته می شود كه در زير قطعه ی گيجگاهی قرار دارد . درحاليكه هيپوكامپ ظاهراً به نحوی با حافظه ارتباط دارد ، نتايجی كه از آزمايش روی حيوانات به دست آمده اند فعلاً با قطعيت چيزی را روشن نمی كنند .
به هر حال بايد گفت كه تشكيل يادها و خاطره ها و بازيابی آنها نميتواند منحصر به قسمت خاصی از مغز باشد . آنچه بيش از جای حافظه در مغز اهميت دارد ، فرايندهايی هستند كه در زيربنای حافظه قرار دارند . تحقيقات نشان ميدهند كه دو نوع حافظه وجود دارد : حافظه ی كوتاه مدت و حافظه ی درازمدت . حافظه ی كوتاه مدت ازاينرو چنين ناميده شده است كه چند دقيقه ای بيشتر دوام نمی آورد . اما فرض براين است كه حافظه ی درازمدت تقريبا هميشگی می باشد . درباره ی اينكه آيا اين دو حافظه نمودهای متفاوت يك رد ياد واحد در مغز هستند يا اين كه نتيجه ی دو رد ياد يا حتی بيشتر، بين روانشناسان اختلاف نظر وجود دارد . روانشناسان اصطلاح رد ياد را در معنايی وسيع و نه چندان دقيق به كار می برند و منظورشان نوعی اثر فيزيكی است كه يك رويداد در مغز به جای می گذارد . اين اثر ممكن است فيزيولوژيكی باشد ( مثلاً اتصال ياخته های عصبی ) يا ممكن است زيست- شيميايی باشد ، از نوع تغييراتی كه در خود ياخته ی عصبی بوجود می آيد . باری ، ماهيت آن روشن نيست . بنابر نظريه ی رد ياد واحد ، ياد با گذشت زمان تقويت ميشود و با ثبات تر می گردد و به حافظه ی درازمدت تبديل می شود . فراموشی نيز تضعيف شدن يا از بين رفتن اين رد در مغز است. كثرت گرايان معتقدند كه فقط يك رد ياد به وجود نمی آيد ، بلكه لااقل دو رد ياد تشكيل می شود : يك رد كوتاه مدت كه امكان يادآوری فوری را فراهم می سازد و ديگری رد درازمدت كه با گذشت زمان با ثبات تر می شود و حافظه ی درازمدت را تشكيل می دهد . مثلاً در آزمايشگاه به حيوانی می آموزند كه كاری را انجام دهد و بلافاصله قبل يا بعداز آزمايش به او دارويی تزريق می كنند كه از قبل می دانند فلان فرايند فيزيولوژيكی يا زيست- شيميايی را مختل می كند . سپس او را مورد آزمايش قرار میدهند تا ببينند از عهده ی انجام دادن كاری که به او آموخته شده است برمی آيد يا نه ، يا به بيان ديگر به ياد می آورد يا نه . ازاين گذشته ، عملكرد او را با عملكرد حيوانات ديگر كه همان آموزش را ديده اند اما به آنها يا محلول نمكی تزريق شده كه هيچ تأثيری روی حافظه ندارد و يا اصلاً دارويی به بدن آنها وارد نشده است ، مقايسه می كنند . درروش دوم فرايندهای حافظه را مختل نمی كنند اما مترصد تغييراتی هستند كه هم زمان با يادگيری يا يادآوری چيزی در مغز حيوان رخ می دهند .
اما هردو روش اشكالاتی دارند . اشكال عمده ای كه در روش اول وجود دارد اين است كه دارو ممكن است بيش از يك فرايند را در آن واحد مختل سازد . آنچه به فراموشی تعبير می شود ممكن است در واقع ناتوانی حيوان برای انجام دادن آن كار باشد . دارو ممكن است فرايندهای مؤثر ديگر را مختل كرده ومانع شده باشد كه حيوان آن كار را اصلاً ياد بگيرد . اشكال عمده ای كه در روش دوم وجود دارد اين است كه تغييرات متعددی می توانند در مغزرخ دهند وبه يادگيری ربط داده شوند . وقتی محقق روی يكی از آنها انگشت میگذارد به هيچ روی معلوم نيست كه اين تغيير، فرايند نهايی در تشكيل ياد است و يا يك مرحله ی بينابينی است كه ممكن است حائز اهميت باشد يا نباشد . مرحله ی نهايی يا ماحصل اين پردازش میتواند نوعی اثر فيزيولوژيكی يا زيست- شيميايی در مغز باشد كه ما آن را حافظه ی درازمدت می ناميم . در هريک از مراحل اين پردازش متوالی ، می توان اطلاعات را بازيافت .
ظاهراً سه مرحله ی كاملاً مشخص در تشكيل ياد وجود دارد : يكی مرحله ی كوتاه مدت ، ديگری مرحله ی گذر و سومی مرحله ی درازمدت . مرحله ی درازمدت نياز به تركيب يا سنتز پروتئين دارد .
اين مراحل متوالی هستند ؛ شما يكی را از بين ببريد و مراحل بعدی خود به خود از بين می روند . بااينهمه ، در مفهومی ديگر می توان اين مراحل را موازی نيز دانست . اين فرايندها ، فارغ از اينكه ماهيت آنها زيست- شيميايی باشد يا چيزی ديگر، بطور خطی يكی پس از ديگری قرار نمی گيرند .
دو نوع فعاليت به موازات هم صورت می گيرند : يكی شكل گرفتن مرحله ی گذر در يادسپاری است كه بستگی به پمپاژ سديم دارد و ديگر جذب اسيدهای آمينه است كه بعداً برای ساختن پروتئين لازم هستند و آن نيز بستگی به پمپاژ سديم دارد . بدين ترتيب ، فرايندهای موازی و متوالی هر دو صورت می گيرند .
می توان گفت مدل آنها از نوع رد ياد واحد است ، زيرا مستلزم پيوستار واحدی است كه حافظه ی كوتاه مدت و درازمدت هر دو را در بر می گيرد . ازطرف ديگر آن را ميتوان رد ياد چندگانه به حساب آورد ، زيرا در طول اين پيوستار شما همواره می توانيد به اطلاعات دسترسی داشته باشيد ، يا به بيان ديگر آنها را به خاطر آوريد .
درنتيجه ی اين پژوهشها ، آنها معتقدند كه بعضی از فرايندهای اساسی را كه در تشكيل ياد دخالت دارند كشف كرده اند . اما هنوز پرسشهای زيادی هستند كه بدون پاسخ ماده اند . مثلاً ما هيچ نمی دانيم كه فرايندهای ديگر حافظه كدام هستند .
هيچ نمی دانيم چگونه اطلاعات ذخيره شده در حافظه به ياد مي آيند ، يا ما چگونه آن ها را به خاطر می آوريم . هيچ نمی دانيم كه آيا تشكيل ياد و بازيابی آن مستلزم فعاليت قسمتهای مختلف مغز است يا مراكز واحدی آنها را به عهده دارند . درباره ی اينكه فراموشی چگونه رخ می دهد اطلاعات ما بسيار اندک است .
با دارو می توان فرايندهای حافظه را مختل كرد و ايجاد فراموشی كرد . اما اين بدان معنا نيست كه فراموشی عادی نيز همان راهی را طی می كند كه فراموشی ناشی از دارو طی می كند . آيا حافظه ، وقتی به صورت درازمدت درآمد ، هيچگاه واقعاً از بين نمی رود ؟ اين سؤالی است كه هيچ دانشمندی نمی تواند به آن پاسخ گويد . آنچه ما می توانيم بگوييم اين است كه دراين لحظه دستخوش فراموشی شده است .
معلوم شده است كه هورمون ها نيز در كار حافظه دخالت دارند . آنها می توانند يادآوری را تسهيل يا از آن جلوكيری كنند . كورتيكوستروئيدها ( يعنی هورمونهايي كه از غدد فوق كليه ترشح مي شوند ) می توانند اثر بازدارنده ی داروهای ديگر را خنثی كنند . بنابراين ، چنين مینمايد كه در بدن ، هورمونی وجود دارد كه می تواند تشكيل ياد را تسهيل كند .

يادآوری و فراموشی
یـادآوری همـان حفـظ و نـگهـداری مكتسـبـات اسـت هـرچند ممكـن است هميشه از فرايـنـــد
نگهداری آگاه نباشيم . بسياری از چيزهائی كه ياد گرفته‌ايم و ياد می گيريم بدون آگاهی و توجه است اين امر بخصوص در عاداتی كه به حركت مربوط است ، صادق است . در اين موارد همچنان يادآوری در كار است اما نوعی يادآوری كه بيشتر نگهداری عصبی است . اين نوع يادآوری را گاه يادآوری " بيولوژيک "‌ می گويند .
بدون يادآوری - لااقل به صورت بيولوژيک آن - يادگيری ممكن نخواهد بود زيرا هر قدر در يادگيری كوشش كنيم همچنان در جای اول خود خواهيم ماند . هرچه يادگيری بهتر صورت گيرد تغيير بيشتری در ما به وجود می آيد و محركی كه سابقاً در ما بی اثر بود ، مؤثر واقع می شود .
همانگونه که گفته شد فراموشی يعنی حفظ نكردن يا از دست دادن آنچه كسب كرده يا ياد گرفته‌ايم . فراموشی نيز ممكن است مثل يادآوری آگاهانه نباشد . اگر ازنظر بيولوژيک بنگريم فراموشی نيز مثل يادآوری جزء لازم يادگيری است زيرا بايد بتوانيم همراه نگهداری پاسخهای درست از نگهداری پاسخهای نادرست ايمن باشيم تا يادگيری صورت بپذيرد .
يادگيرنده خوب چيزها را زود ياد می گيرد و آنچه را ياد گرفته است ، خوب بياد می سپارد و نگهداری می كند . يادگيری و بياد سپاری و فراموشی با هم ارتباط نزديك دارند .
یادآوری و فراموشی درجات دارند . به نظرمی رسد كه می توانيم چيزی را كه ياد گرفته‌ايم كاملاً در ياد حفظ كنيم يا كاملاً فراموش كنيم . گفتيم نمی توان اثبات كرد كه چيزی كه ياد گرفته شده است ممكن است كاملاً فراموش شود .
اگر از شما بخواهند گذشته دور خود را بياد آوريد ممكنست وقايعی از دوران كودكی بياد شما آيند كه از وجود آنها آگاه نبوده‌ايد . ممكن است در حال عادی نتوانيد وقايع زودتر از سه يا چهار سالگی را بياد آوريد هر چند در مواردی نادر وقایعی از سال اول زندگی خود را بياد آورده‌اند .
يادآوری چيزی ، ممكن است كامل يا ناقص يا بسيار ضعيف باشد . اگر شعری را در كودكی ياد گرفته‌ايد ، ممكنست همه ی آن بيادتان باشد و بتوانيد آن را پس دهيد ؛ ممكنست نتوانيد آنرا پس دهيد ولی بدانيد كه آن را در كودكی ياد گرفته‌ايد . ممكن است حتی نتوانيد بيادآوريد كه آن را در كودكی ياد گرفته‌ايد ولی وقتی مقرر شود آن شعر و اشعار ديگر را از نو بياد بسپريد برای بياد سپردن آن شعر بخصوص ، دفعات تمرين كمتر لازم باشد . در اين مورد هر چند نگهداری و يادآوری بسيار ضعيف است ، اما درجه ای از آن همچنان موجود است.
يادآوری ممكن است به صورتهای مختلف تجلی كند . مثلاً حركتی را كه آموخته‌ايم ، تكرار كنيم يا با تمرين كمتری از آنچه برای آموختن حركت تازه‌ای لازمست ، حركتی را كه پيش از اين آموخته‌ایم از نو ياد بگيریم و يا دنبال چيزی بگرديم كه در گذشته داشته‌ايم .
در طول مدتی كه می توانيم عمل بخصوصی را بياد داشته باشيم بستگی با ميزان تمرينی دارد كه در آن كار داشته ايم . مهارتهایی از قبيل با قاشق و چنگال غذا خوردن را چندان تمرين كرده‌ايم كه اگر مدتی هم آن را تمرين نكنيم ، فراموش نخواهيم كرد .
چون اغلب آنچه از يادگيريهای ما كاملاً بياد می مانند و كم فراموش می شوند اعمال ياد گرفته هستند ، كه بيشتر و بهتر از يادگيری‌های كلامی بياد می مانند و ديرتر فراموش می شوند .
آزمايشهایی برای تحقيق اين موضوع ترتيب داده‌اند كه در آنها كارهای كلامی ( از قبيل حفظ كردن هجاهای بی معنی )‌ و كارهای حركتی را به اشخاص آموخته‌اند و دقت كرده‌اند كه دفعات تمرين دراين دونوع مختلف فعاليت مساوی باشد . نتيجه‌ای كه بدست آورده‌اند اين است كه يادآوری مهارتهای حركتی بهتراز يادآوری مهارتهای كلامی نيست .

سنجش يادآوری به وسيله از نو يادگيری
برای سنجــش ميزان يـادآوری - يا فـرامـوشـی - می توان وقت يا دفعات تمرين را كه برای اين كار
صرف شده را اندازه بگيريم و با وقت يا دفعات تمرين كه برای يادگيری اصلی لازم بود ، بسنجيم . تفاوت اين دو ، ميزان صرفه‌جویی در وقت و تمرين را می رساند كه يادآور چيزيست كه در گذشته ياد گرفته شده است .
صرفه جویی در وقت و كوشش ممكنست در مواردی نيز پيش آيد كه يادگيری اصلی بسيار ناقص بوده است و اصلاً قصد بياد سپردن در كار نبوده است . آزمايشی كه در اين مورد انجام شده است چنين است : روانشناسی چند قطعه از زبان يونانی را بين سنین پانزده ماهگی و سه سالگی برای كودک خود خواند . چند سال بعد كودک خود را وادار كرد كه آن قطعات را حفظ كند و او بعضی را در سن 8 سالگی و بعضی را در سن 14 سالگی حفظ كرد . در هر دو مورد عده ی دفعاتی كه لازم بود كودک او ، آن قطعات را بخواند تا بياد بسپرد كمتر از آن بود كه برای حفظ كردن قطعات مشابه لازم بود . به عبارت ديگر شنيدن قطعات مشابه لازم بود . به عبارت ديگر شنيدن قطعات در كودكی - هرچند نتوانسته بود آنها را بياد بسپرد - موجب شد كه وقتی در سن هشت سال ونيمگی آن قطعه را حفظ كرد ، 27 درصد صرفه‌جویی در كوشش او واقع شد و در سن 14 سالگی اين صرفه جویی 8 درصد بود .

يـادآوری
برای آزمايش يادآوری از هجاهای بی معنی كلمات ، اعداد ، اشكال و مواد كلامی يا رمزی استفاده
می كنند . يادآوری پس از يكبار عرضه كردن 2 فراخنای ، ساده ترين نوع آزمايش يادآوری در تست فراخنای ياد ديده می شود . ممكنست به آزمودنی عده‌ای آحاد اعداد داده شود و هربار برعده ی آن افزوده گردد و يكبار بيشتر عرضه نگردد . پس ازآن يك سلسله عدد داده شد فوراً از آزمون شونده می خواهند آنها را تكرار كند . آزماينده ممكنست اين سلسله را به ترتيب صحيح تكرار كند . ممكنست سلسله اول شامل چهار عدد و سلسله دوم ، پنج عدد باشد و بهمين ترتيب افزايش يابد .
فراخنای ياد هر كس ، برای آحاد اعداد ، درازترين سلسله عدديست كه آن شخص می تواند با يكبار ديدن يا شنيدن تكرار كند . مثلاً اگر سلسله دوازده عددی به كسی بدهيد و او هشت عدد را درست تكرار كند ؛ می گوييم فراخنای ياد او هشت واحد است .
فراخنای ياد با سن و با نوع موادی كه در آزمايش بكارمی رود تفاوت می پذيرد. مثلا فراخنای ياد اعداد وقتی شنيده شود و شفاهی بيان شود برای كودک بين 4 و 5 سال ، چهار عدد است ؛ برای کودک بين 6 و 8 سال ، 5 عدد است و برای كودک بين 9 و 12 سال ، 6 عدد است و پس از سن 12 سالگی هفت عدد است .
وقتی اشياء عادی به آزمودنی عرضه شوند و از او بخواهيم با يكبار ديدن اسم آنها را نام ببرد و در پنجسالگی 5 و از هشت تا سيزده سالگی هشت چيز را نام می برد .

اثر محرك در يادآوری
محـــرک‌هایــی كه موجب يادآوری می شوند ممكن است " بيرونی " يا " درونی " باشند .
چهره ی شخصی ممكن است ياد شخص ديگری را به ذهن شما بياورد و يا ابتلاء به دل درد ممكن است شخص را به ياد دلدردی كه در كودكی و دراثر خوردن سيب نرسيده داشته است ، بيندازد .
يادآوری يک واقعه در گذشته ممكن است شخص را به ياد واقعه ی ديگری بيندازد . اين پديده را ، همبستگی انديشه‌ها ( تداعی معانی ) می نامند . روانكاوان از اين خاصيت ذهنی برای بيداركردن خاطرات فراموش شده ی گذشته ، استفاده می كنند .
قرينه های مخفف - تكه و قطعه ی كوچكی از تجربه ای را كه در گذشته داشته ايم - ممكنست همه گذشته را بياد ما بياورد . اين پديده را يادآوری به وسيله قرينه های مخفف می خوانند . آن را بازگشت كل گذشته يا پاسخ دادن به حداقل قرينه نيز خوانده‌اند.
چنانكه خاصيت بازگردانی ذهن ما از روی قرينه كم و نارسائی ادراک كاملی به ذهن ما می دهد ، گاه صداهای پا يا بوی عطری كافيست ما را بياد دوست غایب و خاطراتی كه با او داشته ايم ، بيندازد .

بازشناسی
بــازشناسی آسان تر از يادآوری است. وقتی به چيزی برمی خوريم و تشخيص می دهیم كه آن را در
گذشته ديده يا شنيده‌ايم ، می گویيم آن را بازشناخته ايم .
بازشناسی نادرست مورد ديگری از پاسخ دادن به قرينه‌های مخفف است . ازروی چند قرينه مثلاً قد و يا شيوه ی راه رفتن از پشت سر كسی ، می پنداريد از دوستان شماست ولی وقتی پيش می رويد متوجه می شويد اشتباه كرده‌ايد .
گاه به ما حسی دست می دهد كه شهر يا جای تازه‌ای را كه می بينيم ، سابقاً ديده‌ايم . توضيح اين امر نيز ازراه قرينه‌های مخفف اين است كه بعضی از مشخصات شهر يا مكان جديد با آنچه سابقاً در جای ديگر ديده‌ايم ، مشابهت كند ولی ما درست از اين امر آگاه نيستيم و تصور می كنيم سابقاً به همين جا آمده‌ايم .

یادگیری ، نظریه و آموزش
قبـل از اینکه به بحث درباره ی نظریه های یادگیری بپردازیم ، لازم است با تعاریف اصطلاحــــاتی
مانند یادگیری ، نظریه و آموزش ، آشنا شویم .
منظور از یادگیری ، فرایند تغییر و اصلاح کم و بیش دایمی در فرد است که در نتیجه ی فعالیت او ، یا از طریق مشاهده ، در وی ، ایجاد می شود . همانگونه که گفته شد ، فرایند یادگیری آدمی را نمی توان به طور مستقیم مشاهده کرد و تنها راه استنباط اینکه فرد مهارت جدیدی را کسب کرده ، آن است که رفتار او را قبل و بعد از یادگیری ، مقایسه کنیم .
آموزش فرایند است که طی آن فرد مهارت های مورد نیاز برای انجام دادن یک عمل یا وظیفه ی شغلی را کسب می کند یا این مهارتها در او بیشتر می شود . در طی فرایند آموزش ، موجباتی فراهم می آید تا تجربه های یادگیری به وقوع بپیوندد و بدین ترتیب ، یادگیرندگان بتوانند وظایف خود را در زمان حال و آینده ، با کارایی و اثربخشی بیشتری انجام دهند .
منظور از نظریه نیز یک اصل یا فرمول کلی یا مجموعه ای از اصول کلی مرتبط با هم است که برای توصیف و توضیح مجموعه ی خاصی از واقعیتها ، یافته های تجربی و پدیده ها ، ارایه می شود .

آنچه باید یاد گرفته شود:
هنگامی که یک بـرنامه ی آموزشـی تصویـب مـی شود ، زمینـه های گوناگونـی را که شرکـــت
کنندگان باید در یک دوره ی آموزشی بیاموزند ، پیش بینی می کنند و بعد مشخص می سازند که اینگونه یادگیریها باید منتهی به چه تغییراتی در افراد ( بهبود روحیه یا کسب مهارتهای شناختی ) شود .




وضع یا مکان یادگیری
گـاه مدیـران آموزش با این سؤال مواجه می شوند که یادگیــری درکــدام وضـــع یا محـل ، یعـنـی ،
درحین انجام دادن وظایف ، در کلاس درس ، هنگام حل موارد پژوهشی مربوط به افراد یا حل قضایای کاری ، مربوط به مسایل عمومی- کاری یا آموزشی- سنی ، مثلاً ، در دانشگاه ، در مکانهای رسمی دیگر ، در شهر یا در نقاط دور ، در خارج از کشور یا در محل سکونت فرد ، بهتر به وقوع می پیوندد .
روشهای یادگیری
روشهـای یادگیـــــری را می تــوان روی یک طیــف ، یعـنـی ، از مطالعـــه ی اتفاقـی یـــک
مطلـب تــا فعالیت شدید فرد برای یادگیری مهارتهای رفتاری به منظور برقراری ارتباط مناسب با دیگران و در جلسات حساسیت یا در آزمایشگاههای روانشناسی ، قرار داد .

گروه بندی یادگیرندگان
ایــن کـار را مـی تـوان به صورتــهـای مختـلـفــی انجام داد و آنان را به انواع مختلف ، یعنی ، در گروههای کوچک دو نفری تا گروههای بیش از هزار نفر ، قرار داد.

نظریه های یادگیری
1- نظریه های محرک- پاسخ : در نظریه های مربوط به مکتب رفتارگرایی ، یادگیری در نتیجه ی پاداشها و تنبیهاتی که در پی پاسخ موجود زنده نسبت به یک محرک ارایه می شود ، به وقوع می پیوندد.به این نظریه ها اصطلاحاً نظریه های محرک- پاسخ گفته می شود . به طور کلی ثراندایک معتقد است که یادگیری یک فرایند آزمایش و خطا است . وقتی یادگیرنده نیازی دارد ، برای ارضای آن نیاز لازم است به یک محرک خاص ، پاسخ مناسب دهد . در این موقع ، معمولاً یادگیرنده هر یک از الگوهای مربوط به پاسخهای خود را آزمایش می کند . حال اگر تصادفاً یکی از الگوها موثرتر واقع شد ، به احتمال بیشتر آن پاسخ تکرار خواهد شد و موجود زنده ، پاسخهای دیگر را فراموش می کند و مطابق آنچه در قانون اثر گفته می شود ، اگر برای موجود زنده رابطه ی بین ارایه ی یک محرک و پاسخ مربوط به آن رضایتبخش باشد ، این رابطه محکمتر می شود و اگر رضایتبخش نباشد ، استحکام چنین رابطه ای کاهش پیدا می کند . در مقابل قانون اثر، نظریه ی مجاورت محرک- پاسخ نیز وجود دارد . در این نظریه بیان می شود در لحظه ای که یک محرک (مثل ارایه ی کار بهتر) با یک پاسخ (مثل دریافت پاداش) ، وصل یا مرتبط می شود ، از آن به بعد ، محرک مورد نظر باعث ایجاد همان پاسخ خاص اول می شود. نظریه ی دیگری نیزوجود دارد که می گوید ، نه تنها در یادگیری باید به دو عامل ، یعنی ، محرک و پاسخ توجه داشت ، بلکه لازم است موجود زنده نیز مورد توجه خاص قرار گیرد . نظریه ی چهارم بر مبنای اصطلاح شرطی کردن عامل (کنشگر) است . یعنی وقتی شخص یاد می گیرد که با انجام دادن یک عمل ، پاداشی دریافت خواهد کرد ، می گوییم با روش شرطی کردن عامل ، رفتار جدیدی را فرا گرفته است .
2- نظریه های یادگیری و مکتب گِشتالت : دومین گروه از نظریه های یادگیری ، مربوط به مکتب گِشتالت است . معتقدان به این نظریه ها اعتقاد دارند که فرایند یادگیری را نمی توان به موضوع ساده ی رابطه ی بین محرک (مثل شوک الکتریکی) و پاسخ (مثل عقب کشیدن دست یا مضطرب شدن ) ، نسبت داد . این محققان چنین استدلال می کنند که یادگیری پدیده ای شناختی است و در هر نوع یادگیری ، همه ی ابعاد گوناگون شخصیت یا کل شخصیت فرد ، دخالت دارد . در نظریه ی گشتالت گفته می شود :" سازمان روانی فرد " همیشه متمایل به حرکت در یک جهت ، یعنی ، در جهت گشتالت خوب یا سازمانی از کل می باشد که مرتب ، ساده و ثابت است . به این مفهوم ، قانون موازنه یا قانون تعادل نیز گفته می شود . طبق این نظریه ابتدا فرد در حالت موازنه یا گشتالت خوب است ؛ وقتی او را با یک موقعیت یادگیری مواجه می سازیم ، در وی تنش هایی ایجاد می شود و احساس عدم توازن می کند . هنگامی که فرد دچار عدم توازن و تعادل می شود ، می کوشد تا به تعادل و توازن قبلی خود باز گردد و مجدداً حالت مرتب ، ساده و ثابت قبلی خود را احساس کند . بنابراین لازم است موقعیت یادگیری را چنان برای وی فراهم سازیم که دارای سازمان " خوبی " باشد ( یعنی ، ابتدا باید بخش های ساده ی مطالب یادگیری ارائه شوند و بعد ، به ترتیب بخش های مشکل تر آن ارائه گردد ) .
3- مکاتب جدید و نظریه های یادگیری : در مکاتب جدید گفته می شود در آموزش ، همه ی جنبه های انسانی یعنی : جنبه های روانی ، فیزیولوژیکی و زیست شناختی ، دخالت دارند . برای مثال ، نظریه ی یادگیری اجتماعی یکی از نظریه های یادگیری مربوط به مکاتب جدید می باشد . در این نظریه گفته می شود مردم رفتار اجتماعی قابل قبول را از طریق مشاهده ی دیگران و تقلید از آنان ، یاد می گیرند .


حفظ و يادگيرِی اصلی
بديهیاست آنچه در ذهن ما اثر كمی دارد ، خوب حفظ نمی شود . آن كسی كه انگيزه ی قوی برای
يادگرفتن نداشته باشد ، كم ياد می گيرد و آنچه را هم كه ياد می گيرد مدت زيادی در ياد نگه نمی دارد . اما وقتی انگيزه ی ياد گرفتن قوی باشد ، چيزی بهتر بياد ما می ماند كه با روش صحيح ياد گرفته شده باشد . مثلاً ديده‌ايم كه يادسپاری با فاصله و تكرار كردن با خود ، به يادگيری كمک می كند . خواهيم ديد كه همين روشها به حفظ آنچه آموخته‌ايم نيز كمک می كنند .


سرعت يادگيری و حفظ
آيـــا كسانی كه كند می آموزند از كسانی كه تند می آموزند مطالب را بهتر حفظ می كنند ؟ بايد توجه
داشت كه كندآموزان در مقایسه با تند آموزان دفعات بيشتری مطالب را می خوانند و تكرار می كنند . بعضی از آزمايشهایی كه برای سنجیدن اين تفاوت ها انجام شده به نفع كندآموزان بوده است به اين معنی كه وقت بيشتری به آنان داده است . آزمايشهای ديگر ، بيشتر به نفع تند آموزان بوده است زيرا مطالب بيشتری برای آموختن به آنان داده است .
برای جلوگيری ازاينكه آزمايش به نفع يكی از اين دوعده تمام شود دقت كرده‌اند كه در هرنوبت به هر آزمودنی فقط وقت لازم برای يادگيری داده شود . در آزمايش زير اين روش بكار برده شده است :
از 25 كودک خواستند كه شماره هريک از عكس‌هایی كه به آنها نشان داده می شد حفظ كنند به صورتیكه وقتی فقط عكس به آنها نشان داده شد ، شماره‌های متعلق به آنها را بياد آورند .
همينكه كودک می آموخت شماره را با عكس در ذهن خود همراه كند نشان دادن عكس و شماره قطع می شد تا كودک بيش از حد لزوم وقت صرف نكند . بديهی است كودكان كندآموز برای يادگرفتن اين موضوع وقت بيشتری صرف می كردند . آزمايش ادامه يافت تا هر كودک 10 عكس و شماره را ياد گرفت . هفت كودک كه كند‌ترين گروه بودند پس از عده ی متوسط 7/5 بار تكرار و يازده كودک متوسط پس از 7/3 بار تكرار وتندترين كودكان پس از 9/2 بار تكرار ربط ده عكس و شماره ها را ياد گرفتند .
پس از24 ساعت كودكان را آزمودند تا ببينند چه مقدار ازآنچه ياد گرفته‌اند بياد آنها مانده يا حفظ شده است . كودكان كند بطورمتوسط ربط 7/1عكس و شماره ، كودكان متوسط 1/3 و كودكان تند 9/3 را بياد داشتند . اين آزمايش نشان می دهد كه آنان كه تند می آموزند آموخته را هم مدت بيشتری حفظ می كنند .

فراموشـي
منحنـــی يادآوری تابع زمان است يعنی هرچه زمان می گذرد يادآوری كمــتر می شود . اگرازنظـر
میزان فراموشی بنگريم ، هرچه زمان بگذرد فراموشی بيشتر می شود يعنی منحنی يادآوری وقتی وارونه شود منحنی فراموشی را نشان می دهد .

ارتباط فراموشي با نوع چيزهاي يادگرفته
نتيــجــــهی چند آزمايــش مربوط به فـراموشـــی ، چيزهای مختلف كه ياد گرفته شده‌‌انـد را نشــان
داده است . ديده می شود كه حفظ هجاهای بی معنی از همه دشوارتر است و بزودی فراموش می شود . پس از آن نثر و بعد شعر می آيد . وقتی يادگيری با بينش همراه باشد ، ديرتر فراموش می شود .
اكثر كسانیكه بدون فهميدن ، مطلبی را حفظ كرده‌اند در ظرف يكماه آن را فراموش كردند . آنها كه اصول و قواعد را فهميده بودند وقتی پس از يك ماه آزمايش شدند تقريباً همه آنها را بياد داشتند .

هيجان و فراموشی
گاه ممكن است هيجان شديدی كه پس از يادگيری به شخص دست می دهد ، درحفظ آنچه ياد گرفته است
ايجاد اختلال كند . آزمايشی كه در اين باب به عمل آمد ، اين بود كه عده‌ای از شاگردان را وامی داشتند چند عده هجاهای بی معنی را بياموزند و پس ازآن ، آنها را آزمودند . بعد در اطاقی كه شاگردان نشسته بودند ايجاد وضع وحشتناكی كردند بدينصورت كه تخته‌ای از سقف افتاد و صدای تيری شنيده شد و چراغها خاموش شد . وقتی چراغها روشن شد دوباره شاگردان را امتحان كردند تا ببينند چه مقدار از كلماتی كه يادگرفته بودند ، به يادشان مانده است . ديده شد كه در اثر هيجان شديدی كه در آنها ايجاد شده‌ بود ، يادآوری آنها از آنچه كرده بودند آشكارا كاهش يافته بود .

پرورش حافظه
میخواهنـد حافظه ی خود را از آنچه هست ، بهتركننـد زيرا حافظه ی قوی از بسياری جهات
كمک مؤثری به كار و زندگی شخص می كند .
پرورش حافظه ، چيزی جز يادگيری بهتر نيست . حفظ كردن چيزهایی به اميد اينكه حافظه را تقويت كنند همانطور كه ورزش عضله را تقويت می كند صرفاً اتلاف وقت است . آزمايشی كه با دانشجويان به عمل آمده است اين نكته را تاييد كرد . در اين آزمايش به عده ای از دانشجویان مطالبی دادند تا طوطی وار حفظ كنند به منظور اینکه ببينند اين عمل به حفظ كردن موارد مشابه كمک خواهد كرد يا نه ؟ از گروه ديگر خواستند كه همان مطالب را با در نظر گرفتن قواعد يادگيری حفظ كنند ؛ پس ازآن ديده شد گروه دوم در حفظ كردن مطالب بعدی بهتر بودند زيرا قواعدی را كه دفعه ی اول آموخته بودند در بار دوم بكار بردند در صورتیكه گروه اول صرفاً موادی را حفظ كرده و سودی از اين راه نبرده بودند .

راحت یادگرفتن و سخت فراموش کردن
انسان ، به سبب ویژگیهای بی نظیرش در میان همه موجودات ، عنوان اشرف مخلوقات را به خود
اختصاص داده است. او استعداد خاص تفکر و یادگیری دارد که به او اجازه می دهد اعمال خاصی را انجام دهد ، نتایج اعمالش را پیش بینی و ارزیابی کند ، تغییر و تحولات گوناگون و سریعی را در عرصه علم و فناوری به وجود آورد. آنچنان که به قول تافلر دنیا را به دهکده ای تبدیل کند که اطلاعات را در سریع ترین زمان ممکن از قاره ای به قاره دیگر انتقال دهد . بنابراین بر اثر پیشرفت سریع و غیر قابل انتظاری که در قلمرو دانش و فناوری طی چند قرن اخیر نصیب انسان شده است حجم اطلاعات و دانسته های بشری روز به روز به طور سر سام آوری در حال افزایش است. بر دانش آموزان لازم است که هرچه سریعتر خود را با این تغییر و تحولات همگام سازند. در این راستا، بسیاری از دانش آموزان و دانشجویان کوشش زیاد می کنند . بسیار مطالعه می کنند اما به دلیل عدم توانایی در تمرکز حواس، هنگام مطالعه نمی توانند به نتیجه دلخواه دست یابند.
تمرکز چیست ؟
تمــرکــز در لغت یعنی تراکم ، فشردگی مجموعه ، چکیده ؛ تمرکز در اصطلاح یعنی حفظ و
نگهداری توجه. توجه حواس به موضوعی معین ، بدون تمرکز، موجب یادگیری ثمرمند نخواهدشد. همه ی افراد توانایی تمرکز دارند و چون تمرکز نسبی است ، کسی نمی تواند ادعا کند کاملا حواس پرت است ویا همیشه تمرکز حواس دارد.
تمرکز گاهی ساده است و گاهی مشکل . تمرکز بر موضوع هایی که نیازبه تفکر و تجزیه و تحلیل دارند مشکل و تمرکز بر موضوع هایی که جنبه ی تفریحی و سرگرمی دارند ، بسیار آسان است .بر اساس نظرسنجیهای مرکز تحقیقات آموزشی ایران ، دانش آموزان ساعت درسی تربیت بدنی ( ورزش ) را بیش از ساعت کلاس درس ریاضی دوست دارند . اغلب آنها ترجیح می دهند تعطیلات رسمی یا اضطراری بیشتر با ساعات دروس ریاضی مقارن شود وبا ساعت درس تربیت بدنی کمتر ؛ بعلاوه برقراری تمرکز حواس هنگام مطالعه ی کتابهای پلیسی و داستانی خیلی آسانتر از کتابهای درسی و در کتاب های درسی به ترتیب ریاضی ، فیزیک ، جغرافیا و ... است .
تمرکزحواس
یعـنی عوامل حواس پرتی را به حد اقل رساندن . تمرکز انسان به نسبت کاهش عوامل حواس پرتی
او افزایش می یابد و بنابه تغییرات موقعیت ذهنی و محیطی او تغییر می کند . بیشتر افراد گمان می کنند که تمرکز یک امر ذاتی و تغییر آن ناممکن است ، در حالیکه تمرکز یک امر اکتسابی است ، باید هر روز پرورش و جهت داده شود و هر کس با هوش عادی خود می تواند به آن دست یابد .
برقراری تمرکز حواس به میزان کاهش عوامل حواس پرتی بستگی دارد ؛ یعنی هر چه عوامل مزاحم و مخل تمرکز بیشتر باشند توانایی حفظ تمرکز حواس کمتر است و بر عکس . لذا حواس پرتی ، یعنی خارج شدن از روند مطالعه یا جریان کاری و فرو رفتن در افکار و تخیلات و یا انجام کار دیگر .
منشاء حواس پرتی
حواس پرتی یا منشاء ذهنی و درونی دارد و یا منشاء بیرونی و محیطی .
حواس پرتی درونی و ذهنی : عبارت است از اشکالات فکری انسان و اندیشه هایی که موانعی برسرراه توجه دقیق به مطالعه و تمرکز حواس ایجاد می کنند . این موانع شامل مواردی از قبیل : درد اندامی ، غم وغصه ، نگرانی و استرس شدید ، گرسنگی و تشنگی ، ترس و خشم و شادی و ... می باشد .
حواس پرتی بیرونی و محیطی : آنچه که به محیط پیرامون فرد ارتباط پیدا می کند و یا تحریکات غیر عادی که توسط حواس مختلف انسان ایجاد می شوند ؛ مانند نور شدید یا ضعیف ، صداهای ناهنجار، روشن بودن رسانه ای صوتی و تصویری ، سردی و گرمی محیط و نظایر اینها که ممکن است فرایند تمرکز حواس را با اشکال مواجه کنند. رهایی از حواس پرتی و ایجاد تمرکز حواس در افراد مختلف ، متفاوت است و به حالت درونی ، تجربه ها مکان و موقعیت آنها بستگی دارد .
برخی از افراد اظهار می دارند که من آدم کاملاً حواس پرتی هستم و برخی دیگر می گویند نمی توانم تمرکز حواسم را به روی کاری حفظ کنم . در حالیکه این تفکر غلط است و هیچ کس نباید خود را فردی کاملاً حواس پرت یا فاقد تمرکز حواس بداند بلکه بهتر است وقتی که تمرکز حواس فردی دچار اختلال شد ، بگوید در این لحظه و در محیط فعلی حواس پرتی من بیشتر و میزان تمرکزم کمتر است . لذا حواس پرتی بیشتر علل درونی دارد و به طبیعت خود فرد ، ویژگیها ، حالات روحی - روانی و عادات فردی بستگی دارد . بی شک حواس پرتی بیرونی آسانتر از حواس پرتی درونی بر طرف می شود . پس می توان بدون توجه به عوامل محیطی مانند : سرو صدای زیاد ، شلوغ بودن محیط و حتی داخل اتوبوس و هنگام مسافرت تمرکز حواس خود را حفظ کرد . اما نمی توان در حال گرسنگی و یا تشنگی شدید ، نگرانی و ناراحتی و دگرگونی فکر و اندیشه با تمرکز مطالعه کرد و یا کار دیگری را با تمرکز انجام داد . مطالعات و تجربیات زیادی این موضوع را تأیید کرده است که یک انسان می تواند در محل پر سرو صدا و نا آرامی با تمرکز و توجه کافی مطالعه کند. مورگان در یک تحقیق از افراد خواسته بود طبق فرمول اعدادی را به حروف و برعکس تبدیل کنند . محیط کار آنها به طور متناوب ساکت و پر سرو صدا بود . دقت عمل به طور قابل ملاحظه ای تحت تاثیر قرار نگرفت و افراد با تمرکز کامل به کار خود ادامه می دادند.
روشهای تقویت تمرکز حواس
تمرکز حـواس هنـگام مطالعه کلیـد اصلی و اساسـی درک و فهــم مطالب است. کلیـد
اساسی تمرکز حواس استفاده از روشهایی است که باعث تقویت و پرورش ومهارت در برقراری تمرکز حواس هنگام مطالعه می شوند . بدون تمرکز حواس ممکن است درک و فهم مطلبی که فقط یک ساعت وقت لازم داشته باشد ، ساعتها وقت بگیرد اما به خوبی فهمیده نشود و امر مطالعه بی فایده است و اثر مثبتی نخواهد داشت . بکاربردن روشها و فنونی که به خواننده کمک می کند تا هنگام مطالعه فعال باشد ، تمرکز حواس را تقویت و مهارت فرد را در ایجاد تمرکز حواس هنگام مطالعه افزایش می دهد .


این روشها عبارتند از:
1- آمادگی برای مطالعه : برای شروع مطالعه ، ابتدا بایستی خود را از جهات گوناگون آماده کرد . حداکثر آمادگی ، مقدمه ای برای علاقمندی به مطالعه ، ایجاد تمرکز حواس و یادگیری بهتر می باشد . منظوراز آمادگی ، پیدایش تمام شرایطی است که شخصی را قادر می سازد تا با اطمینان به موفقیت و اعتماد به نفس ، به تجربه خاصی بپردازد . می توان این شرایط را به چهار دسته ی: بدنی ، ذهنی ، اجتماعی و روانی تقسیم کرد .
آمادگی بدنی ؛ آمادگی بدنی به رشد و تکامل طبیعی بدن ، تندرستی و نداشتن نقصهای بدنی مربوط است . گاهی وجود بیماریهایی مانند زخم معده ، میگرن و نظایر اینها باعث ازبین رفتن تمرکز حواس و مانع مطالعه ی فرد می شود و فرد تا به دست آوردن تندرستی کامل قادر به برقراری تمرکز حواس و مطالعه ثمر بخش نیست و انگیزه ی کافی برای مطالعه ندارد .
آمادگی ذهنی ؛ آمادگی ذهنی را می توان از خصوصیاتی نظیر رشد گویشی کامل ، قدرت تفسیر و تعبیر اشکال ، توانایی درک همانندیها و ناهمانندیهای میان کلمات وغیره شناخت .
آمادگی اجتماعی ؛ به ماهیت و وسعت تجارب فرد بستگی دارد . می توان آنرا باتجزیه وتحلیل زمینه های خانوادگی و وسعت اجتماعی که او در آن تجربه اندوخته است و تربیت پیشین او تعیین کرد .
آمادگی روانی ؛ آمادگی روانی به شکل پیچیده ای با رشد و تکامل بدنی ، ذهنی و اجتماعی آمیخته است . خستگی ، بی قراری ، بی تابی ، کوتاهی زمان ، دقت نداشتن در مطالعه ، واکنشهای منفی نسبت به خود و دیگران ، ضعف اعتماد به نفس و نظایر آنها همگی نشانه نبودن آمادگی روانی ، بدنی ، ذهنی و اجتماعی دانش آموزان است . اجرای برنامه های آموزشی تمرکز حواس ، فرایند یادگیری را آسانتر و مطلوبتر می کند .
2- داشتن علاقه به مطالعه : مطالعه ثمربخش از2 عامل متاثراست ؛ علاقه نسبت به مطالب خواندنی و کاربرد ماهرانه فنون مطالعه نسبت به مطلب خواندنی ؛ اینکار سبب می شود تا شخص به مطالعه بیشتر بپردازد ، مطالعه بیشتر منجر به بهتر شدن فنون مطالعه می شود ، کاربرد فنون بهتر مطالعه را آسانتر ، سریعتر و لذت بخش تر می سازد ؛ در نتیجه علاقه خواننده نسبت به مطالعه افزایش می یابد . پس تا زمانیکه فرد تمایل یا علاقه به انجام کاری نداشته باشد نمی تواند برانگیخته شود . لذا وقتی خواننده به موضوعی علاقه مند می شود ، خودبه خود بر آن تمرکز می کند ، بیشتر دقت می کند و به راحتی مطالب را به حافظه می سپارد و بعداً هم خیلی راحت به خاطر می آورد . پس ازعلاقه پیدا کردن نسبت به مطالب ، گام بعدی تعیین هدف مطالعه است زیرا هدف زیربنای انجام هر کاری است و به فعالیت انسان جهت و نیرو می دهد . هدف ارزشمند ، فرد را به خواستن و طلب کردن وادار می کند و نیروی لازم را برای فعالیت در وی بوجود می آورد وسبب پیدایش تمرکز در او می شود . لذا هر فرد برای مطالعه باید هدف مشخصی داشته باشد .
تعلیم و تربیت ، علم " هدفمندی " است و همه بر این باورند که بدون داشتن هدف ، یادگیری کاری بس دشوار و غیر ممکن است ؛ همانطور که فرانکین معتقد است انسان بدون هدف مانند گلوله ای است که بدون هدف شلیک می شود . علاوه بر آن مطالعه بدون هدف یکی از عادات غلط مطالعه بشمار می رود . نتایج تحقیقات نشان می دهد که شایعترین عادات غلط مطالعه در دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه این است که آنان اظهار نموده اند : " اغلب بدون هدف مطالعه می کنم " .
داشتن هدف و تلاش برای رسیدن به آن یکی از روشهایی است که توانایی های فرد را افزایش می دهد ، به انسان توان و نیروی فوق العا ده می بخشد ، اندیشه را فعال می کند ، علاقه فرد را به تحصیل افزایش می دهد ، اعتماد به نفس در فرد به وجود می آورد ، سرعت خواندن را چند برابر می کند و تمرکز حواس را افزایش می دهد . در واقع تعیین و مشخص نمودن هدف ، محرک و انگیزه ای است تا بتوان به کمک آن تمرکز حواس را حفظ نموده و از این طریق مطالب و دانستنیها را فرا گرفت و یادگیری را تحکیم بخشید .

3- تعیین زمان و مکان مطالعه: یکی از راه های برقراری تمرکز حواس این است که مطالعه در آن ساعت از روز انجام گیرد که برای فرد مناسبتر است . اما تعیین مناسبترین زمان برای مطالعه کاری دشوار است و به عادات فردی بستگی دارد . برخی افراد عادت دارند تا نیمه های شب بیدار بمانند و با استفاده از سکوت و آرامش شبانه با خیالی راحت و آسوده مطالعه کنند ؛ برخی دیگر عادت دارند شب زود بخوابند و صبح زود از خواب بیدار شوند وبه مطالعه بپردازند . بااین توصیف تعیین زمان و مقدار مطالعه باعث آگاهی از تمام زمینه مطالعه ، برقراری تمرکز حواس ، عدم سردرگمی ، جلوگیری از اتلاف وقت و انرژی و فهم بهتر مطالب می شود . والتر پارک به نقل از یکی از متخصصین مهارتی مطالعه دروس دانشگاهی در کتاب خود به نام " چگونه درس بخوانیم؟ " چنین می نویسد : " موفقیت یا عدم موفقیت شما در تحصیلات دانشگاهی ، مستقیماً به این امر بستگی دارد که چگونه از وقت خود استفاده می کنید ؟ موفقیت در دانشگاه و البته در مقاطع تحصیلی پایین تر نیز بستگی به استفاده اشتباه از زمان دارد ... محیط آشنای یک اتاق مشخص ، در حین مطالعه موجب اضطراب کمتر و تمرکز بیشتر حواس می شود ، زیرا لوازم آن اتاق هر روز پیش چشم شما است و کمتر توجهتان را به خود جلب می کند . به علاوه اگر هر روز به وقت مطالعه در اتاق معینی بودید کم کم ذهنتان عادت می کند که به محض رسیدن به آن اتاق آماده تمرکز حواس و فراگیری شود . " بنابراین ثابت بودن مکان مطالعه و مشخص بودن آن به علت آشنایی به آن و فراهم بودن وسایل موردنیاز از قبیل کتب درسی ، دفاتر، کتاب لغت ، خط کش ، قلم و نظایر آن جهت مطالعه ، موجب تمرکز حواس بیشتر و آمادگی ذهنی هنگام مطالعه می شود . پس یکی از بهترین راه های برقراری تمرکز ، اختصاص دادن یک اتاق مجهز به آنچه لازم دارید ، در موقع مطالعه است. این اتاق خیلی زود مناسب تمرکز و یادگیریتان شده و کار شما را به طور خودکار راحت تر می کند و بعد برایتان یک عادت مفید می شود. برای داشتن تمرکز به هنگام مطالعه ابتدا باید خود را از دنیای خارج جدا کنید و محیط مناسبی برای مطالعه بر گزینید . چنین محیطی باید آرام ، روشن و دارای هوای مناسب باشد . هیچ چیز به اندازه سروصدا ، خسته کننده و مانع تمرکز حواس نیست . ایجاد محیط کار مناسب ، به دلیل ایجاد آرامش و شرایط مناسب اهمیت دارد و زمینه ای است برای تمرکز و دقت .
4- یادبگیر که بگویی " نه !" : زمانیکه تصمیم گرفتید مطالعه کنید ، اما دوستان یا هم اتاقی های شما در خواست می کنند که دور هم جمع شوید ، هنر گفتن " نه " را در خود تقویت کنید . اگر این اراده در شما ضعیف است ، می توانید روی در اتاق مطالعه خود بنویسید " مزاحم نشوید ! " اگر موفق نشدید ، می توانید کارهای دیگری انجام دهید که نشان دهد شما دوست ندارید که کسی باعث از هم گسیختن افکار شما شود .
5- ترک افکار منفی و داشتن افکار مثبت: مطالعه عمیق و یادگیری ثمربخش وقتی حاصل می شود که فرد تصور مثبتی از خود داشته باشد و به خود اعتماد کند . زیرا اعتمادبه خود در موفقیت مؤثر است و مهارت را بیشتر و نیرو را افزایش داده و مغز را سالمتر می کند . وقتی می خواهید کاری انجام دهید از گفتن کلماتی مانند : نمی خواهم ، نمی دانم و نمی توانم ، بپرهیزید . جمله ی " این کار محال است " را از دفتر زندگی خود خط بزنید ؛ ترس و بدگمانی و بی ارادگی را از ذهن خود دور کنید . هرگز به خویشتن اجازه ندهید که هیجانات و افکار منفی ، شما را در خود غرق سازد و تمرکز حواس شما را مختل کند . اعتمادبه نفس داشته باشید و پیوسته با خود تکرار کنید که قادر به انجام هر کاری هستم ، می توانم انجام دهم و باید انجام دهم . بدین طریق تفکر مثبت را در خود پرورش دهید . قوی بودن اعتمادبه نفس احساس شعف و شادی را در شما بوجود می آورد و در حالت شادمانی از تمرکز حواس خوبی برخوردارید . بهتر فکر می کنید ، بهتر مطالعه می کنید و نتیجه کارتان بهتر می شود . مارگارت کوربت می نویسد : " انسان در بحر اندیشه های خوشایند حافظه ی بهتری پیدا می کند و ذهن در حالت آرامی قرار می گیرد و میل به یادگیری را در خود بوجود می آورد . " لذا خود پنداری مثبت مهمترین کمک برای تمرکز و یادگیری است . اگر بتوانیم تصورات غلط ومنفی را از ذهن خود دور نموده و تصورات مثبت را جایگزین کنیم ، می توانیم علاقه به مطالعه و یادگیری را در خود ایجاد کنیم چراکه علاقه به مطالعه شرایط اصلی و اساسی ایجاد تمرکز حواس به هنگام مطالعه است . آلفرد آدلر روانشناس مشهور ، در دوره جوانی در درس ریاضی بسیار ضعیف بود . معلمش این موضوع را با والدینش در میان گذاشت . آنها باور کردند که آد لر در درس ریاضی ضعیف است ، آدلر هم این موضوع را پذیرفته بود . یکی از روزها که معلم مسئله ای را روی تخته نوشته بود و شاگردان کلاس از حل مسئله عاجز مانده بودند ، آدلر جواب مسئله را پیدا کرد ؛ پای تخته رفت و در میان حیرت همگان مسئله را حل کرد . فهمید که توانایی درک و فهم مطالب درس ریاضی را دارد ، استعدادش را باور کرد ، تصورات مثبت را جایگزین تصورات منفی کرد و از آن به بعد یکی از دانش آموزان ممتاز درس ریاضی شد.

6- طرح سئوال: طرح سئوال یکی از شیوه های مطالعه دقیق و فعالانه است که در تمام اوقات مطالعه، مفید است. طرح سئوال پیش از مطالعه دقیق ، فرد را وادارمی کند تا به طور فعالانه ، با تمرکز و دقت کافی و با انگیزه و علاقه به مطالعه بپردازد . طرح سئوال هنگام مطالعه یکی از روشهایی است که خواننده را فعال و به طور عمقی او را درگیر مطالعه می کند وسبب برانگیختن جدیت و تلاش وی به هنگام مطالعه می شود و فرد برای یافتن پاسخ به سئوالات بایستی تمرکز حواس خود را حفظ نماید ، زیرا در هنگام مطالعه ، نمی توان بدون تمرکز پاسخ سئوالات را پیدا کرد . بعد از خواندن مطالب با طرح سئوال می توان میزان فراگیری خود را ارزشیابی نموده و به نقاط قوت و ضعف خود پی برد و سبب ایجاد نظر انتقادی نسبت به مطالب در فرد می شود . خواننده در مطالعات بعدی برای از بین بردن نقاط ضعف خود با دقت و تمرکز بیشتری مطالعه می کند .
7- آگاهی از شیوه های صحیح مطالعه و یادگیری: برخی از والدین به طور مدام به فرزندان خود می گویند درس بخوانید ، مطالعه کنید ، ولی هرگز نمی گویند چگونه مطالعه کنید و روشهای صحیح مطالعه را نمی دانند . به همین دلیل ، آگاهی از شیوه های صحیح مطالعه و یادگیری مانند : تند خوانی ، عبارت خوانی ، خواندن اجمالی ، خواندن تجسمی و غیره و چون به خواننده کمک می کند تا تمرکز حواس خود را هنگام مطالعه حفظ نمایند ، برای هم والدین و هم دانش آموز لازم است .
تندخوانی: تندخوانی باعث توجه و تمرکز بیشتر و فهمیدن مطالب و در نتیجه باعث یادگیری بهتر می شود . فکر و ذهن ما قادر است هزاران کلمه را در دقیقه از خود عبور دهد ولی اگر سرعت مطالعه ما پائین باشد ، ذهن وقت اضافی می آورد و ناچار به این شاخه وآن شاخه می پرد و در نتیجه حواس پرتی ایجاد می شود . اما مطالعه سریع و یا تندخوانی فرصت جولان به ذهن نمی دهد و سبب برقراری تمرکز حواس هنگام مطالعه می شود .
عبارت خوانی: عبارت خوانی یعنی خواندن عبارات و جملات به عوض خواندن کلمات . عبارات خوانی به نوع دیگری به تمرکز حواس کمک می کند . از این طریق خواننده باید با سرعتی که نزدیک به سرعت اندیشیدن اوست ، بخواند . اگر سرعت آنقدر کم باشد که ذهن از حالت فعال بودن باز بماند ، احساس دلزدگی ایجاد می شود و چیزهای دیگری ذهن فرد را مشغول می کند و از روند مطالعه خارج می شود . بنا براین اگر سرعت خواندن با سرعت اندیشیدن هماهنگ باشد باعث افزایش تمرکز حواس می شود.
خواندن اجمالی: روش خواندن اجمالی مبتنی است بر یک نمونه گیری سریع از نکات اساسی و صرفه نظر کردن از جزئیات ، در این روش خواننده مطالب را سازمان بندی می کند ، آنگاه هدف از مطالعه خود را مشخص نموده و مقدار زمان مطالعه و میزان دشواری کتاب را تخمین می زند و سپس از طریق سئوال کردن کنجکاوی ، علاقه ، دقت و تمرکز حواس فرد ، افزایش می یابد .
خواندن تجسسی: منظور از روش تجسسی طرح انواع سئوالات جزئی و کلی و مطالعه عمیق و اثر بخش در جهت دست یافتن به پاسخ این سئوالات است . کسی که به دنبال چیزی می گردد به احتمال بیشتری آن چیز را پیدا می کند ؛ لذا هدف خواندن تجسسی افزایش دامنه تمرکز و درک عمیق تر معانی است . به همین دلیل خواندن خواندن تجسسی تمرکز حواس و علاقه فرد را افزایش می دهد و به او کمک می کند تا مطالب دشوار را تجزیه و تحلیل نموده و آنها را بهتر بفهمد . فهمیدن مطالب موجب تحکیم آنها در حافظه می شود پس خواندن تجسسی برای غلبه بر تنبلی ، حالت کسلی ، پرتی حواس ، از طریق تحریک حس کنجکاوی و شرکت فعالانه در مطالعه به کار می رود .
8 - جدیت در مطالعه : به محض نشستن پشت میز مطالعه خواندن را با جدیت شروع کنید ، چراکه اگر سریع مشغول به کار مطالعه شوید ، تمرکز حواس زود به دست می آید . این ضرب المثل چینی را به یاد داشته باشید که : " فتح ستارگانی که هزاران فرسنگ از ما دور هستند با برداشتن قدم اول امکان پذیر است " . شک و تردید حاصلی جز حواس پرتی یا انحراف حواس و تسلیم به تخیلات واهی ندارد . اجازه ندهید چیزی جز مطالعه ذهن شما را مشغول کند . با خود تصمیم بگیرید تا مقدار زمانی را برای مطالعه مشخص کنید و خود را به مدت زمانی خاص محدود کنید . در این زمان از مطالعه دست نکشید ، به مطالعه ادامه دهید ، اما زمان مطالعه را طولانی نکنید بیهوده وسواس به خرج ندهید ، بهانه تراشی نکنید به خود تلقین کنید که فرد با اراده ای هستید و می توانید هر درسی را به خوبی یاد بگیرید . جدی باشید و با علاقه و انگیزه مطالعه کنی تا هنگام مطالعه دچار حواس پرتی نشوید .
9- استفاده از راهنما: یکی از شیوه های برقراری تمرکز حواس ، استفاده از یک راهنما نظیر : انگشت سبابه ، مداد وغیره به هنگام مطالعه است . زیرا استفاده از یک راهنما هنگام مطالعه باعث تمرکز بهتر حواس ، افزایش سرعت مطالعه ، عادت به روان خواندن ، جلوگیری از برگشت دوباره خوانی و اتلاف وقت و جلوگیری از خستگی چشم و ذهن می شود .
10- خط کشیدن زیر مطالب مهم : استفاده از این روش یکی از شایعترین راهبردی است که اغلب دانش آموزان ازآن استفاده می کنند. نتایج تحقیقات نشان می دهد که شایعترین شیوه به کار رفته از سوی دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه این بود که اظهار نمودند " هنگام مطالعه زیر مطالب مهم خط کشیده و نکات مهم را برجسته می سازم " . لذا هنگام مطالعه باید با استفاده از یک مداد ، ایده ها و مطالب مهم و اساسی را علامتگذاری نمود . زیرا برای مشخص نمودن ایده ها و مطالب مهم و اساسی و خط کشیدن زیر آنها لازم است با تمرکز حواس و دقت خاصی به مطالعه مشغول شد . پس خط کشیدن زیر مطالب مهم باعث برقراری تمرکز حواس و جلوگیری از حواس پرتی می شود .
11- یاداشت برداری هنگام مطالعه : یاداشت برداری نوعی تکرار درس است که هم سبب تمرکز حواس و هم موجب بیشتر به خاطر سپردن مطالب می شود . یاداشت برداری خوب ، کاری جدی و فعال است که با اندیشیدن ملازمه دارد ؛ لذا برای یاداشت برداری باید هنگام مطالعه فعال بود و لازمه فعال بودن ، داشتن تمرکز حواس است و برای برقراری تمرکز حواس جهت نوشتن ، هماهنگی چشم و مغز به منزله نوعی یادگیری تجسمی چند بعدی با قدرتی بی نظیر است که تمرکز حواس را تقویت نموده و فهم مطالب و سرعت یادگیری را افزایش می دهد .









1. سعی کنید با ایجاد انگیزه های نیرومند و در نظر گرفتن اهدافی که برایتان مهم و جالب توجه است نسبت به مطالعه در خود شوق و علاقه ایجاد کنید . زیرا علاقه داشتن نسبت به موضوعی سبب تمرکز حواس در هنگام مطالعه آن موضوع می شود.
2. موقعیتهایی که نمی توانید در آنها تمرکز حواس داشته باشید ، تجزیه و تحلیل کنید ، احساسات خود را مورد برسی قرار دهید و بدانید که چه عواملی افکار شما را دگرگون می کنند . افکار منفی و بیمارگونه را از خود دور کنید و هر موقعیت را تا حدی که می توانید به طور منطقی تعبیر و تفسیر کنید .
3. موضوعهای مطالعاتی خود را تقسیم بندی کنید یعنی هر موضوعی را که می خواهید مطالعه کنید ، به قسمتهای کوچکتر تقسیم کرده و به تدریج در زمانهای مختلفی آنها را مطالعه کنید .
4. هر وقت مصمم شدید مطالعه کنید یا کار دیگری انجام دهید ، بکوشید بر عزم خود پابرجا باشید تا آن کار را به اتمام برسانید .
5. زمانهای مطالعه خود را با فعالیتهای متنوع تقسیم نمائید تا اینکه بتوانید تمرکز حواس خود را برای مدت زمان طولانی تری حفظ کنید و مطالعه را در آن ساعت از روز انجام دهید که برای شما مناسب تر است .
6. استفاده از یک استراحت کوتاه در هر ساعت ، انرژی لازم برای حفظ تمرکز حواس را برای مدت زمانی طولانی تری در اختیار فرد می گذارد .
7. هرکاری به جای خویش نیکوست ؛ برنامه مطالعاتی داشته باشید و برای هر کاری وقت به خصوص تعیین کنید .
8. با آگاهی ازفنون مطالعه و بکارگیری آنها در هنگام مطالعه در خود ایجاد تمرکز کنید ؛ کاربرد فنونی که خواننده را در عمل مطالعه فعال می سازد ، کلید اساسی ایجاد تمرکز است .
9. به جای اینکه بکوشید دنیای خارج را تغییر دهید ، خود را تغییر دهید . لازم نیست که دیگران و یا رفتار آنها را مطابق دلخواه خویش تغییر داده شوند .
10. چند برگ کاغذ روی میز مطالعه خود داشته باشید و مواردی از افکار منحرف کننده و مزاحم را یاداشت کنید و بعد از مطالعه نسبت به حل آنها در حد امکان اقدام نمائید .
11. ممکن است حواس پرتی شما ناشی از گرسنگی و تشنگی شدید ، بی خوابی ، خستگی و یا علت یا علل درونی دیگری باشد ، در چنین موقعیتی هرگز مطالعه نکنید .
12. هنگام مطالعه لباس راحتی به تن کنید ، لباسی که نه بسیار زبر باشد نه بسیار نرم ، نه بسیار گشاد باشد نه بسیار تنگ .
13. مطالعه در حالتهایی نظیر دراز کشیدن ، به پشت خوابیدن ، در حال راه رفتن تکیه زدن به دیوار و امثال اینها مفید نمی باشد . زیرا در چنین موقعیتهایی نمی توان تمرکز حواس خود را حفظ نمود ، بنا براین هنگام مطالعه سعی شود خم شدن کمر عادت نشود و فاصله کتاب تا چشم 30 سانتیمتر باشد .
14. محرکهای محیطی از قبیل صدای رادیو، تلویزیون ، تلفن و... که باعث حواس پرتی شما می شوند را از موقعیت مطالعه خود حذف کنید .
15. بهترین وضعیت برای درس خواندن نشستن پشت میز مطالعه و بدترین وضعیت درازکش است . چرا که در این وضعیت ، فرد سریع از حال و هوای مطالعه خارج می شود و تمرکز حواس خود را از دست می دهد .
16. محل مطالعه باید از هر نظر مانند نور ، دما ، درجه ، حرارت و ... مناسب باشد .
17. انگیزه ی بسیار بالایی برای مطالعه داشته باشید زیرا افرادی که دارای انگیزه بسیار بالایی هستند می توانند تمرکز حواس خود را برای چندین ساعت حفظ کنند .


منابع تحقیق :

1. مغزورفتار زیست شناسی در زندگی روزمره ، کمپ بل . فرانک - سینگر . جورج ، ترجمه : باطنی . محمدرضا ، انتشارات فرهنگ معاصر
2. اصول روانشناسی ، مان . ال . نرمان ، ترجمه : صناعی . محمود ، نشر اندیشه
3. زمینه روانشناسی ، اتکینسون . ال . آر – اتکینسون . آر . اس - هیلگارد . ای . آر ، ترجمه : دکتر براهنی و دیگران ، جلد 1 و 2 ، انتشارات رشد
4. اصول روانشناسی : اصول سازگاری آدمی ، ترجمه و اقتباس : دکتر ساعتچی . محمود ، جلد 1 و 2 ، انتشارات امیرکبیر
5. روانشناسی کار ، تالیف : دکتر ساعتچی . محمود ، نشر ویرایش
مجله روانشناسی ، شماره های : 8 و 12 و 17 و 18

منابع اینترنتی :
1. انجمن روانشناسی ایران http://www.jamee-psy.com
2. Self improvementخبرنامه ی http://www.selfgrowth.com/psychology.html
3. QCA ارزشیابی و برنامه ریزی درسی http://www.qca.org.uk/ca/foundation/planing for learning.asp
4. راهنمای نشریات روانشناسی http://clas.uft.edu/users/gthursby/psi/journals.htm
5. آزمونهای استانداردشده http://psychtest.com

  

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در سه شنبه بیست و هفتم آذر 1386 ساعت 15:34 |

سنجش واندازه گیری

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:35 |

روانشناسی کودک

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:29 |

آشنايي با شرايط استرس زا در فصل امتحانات و راه هاي مقابله با آن / نفر اول هميشه يک نفر است





    با فرا رسيدن ماه خرداد، دلهره دانش آموزان هم شروع مي شود. آنان در هر سن و سالي که باشند بازهم چون نگراني هاي مختلف مربوط به درس خواندن در ذهن شان شکل مي گيرد دچار اضطراب و ترس از امتحان مي شوند. گروهي از دانش آموزان عصباني، افسرده، پريشان، ناراحت و مضطرب مي شوند و گروهي ديگر، چنان آشفته و نگران مي شوند که پاسخ سوالات ساده را هم از ياد مي برند. داشتن کمي اضطراب و دلهره در ايام امتـحانات امري طبيعي و معقـول است چرا که مـوجب حرکت و انگيـزه بچه ها براي يادگيري و موفقيت مي شود. اما اگر اين نگراني به حدي برسد که تاثير منفي بر روند آموزش روزانه آنان بگذارد و مانعي براي پيشرفت آنها شود، غيرطبيعي و نامعقول است. علت تشويش بيش از اندازه گروهي از دانش آموزان، عدم استفاده درست آنها از نيروي فکري - ذهني شان است. آنها مي توانند با کمي تلاش، برنامه ريزي و به کارگيري روش هاي گوناگون کاهش اضطراب موفقيت خود را در امتحان ها تضمين کنند.
    
    اضطراب امتحان
    
    اضطراب امتحان، حالت تشويش، نگراني و هيجان ناخوشايندي است که اغلب دانش آموزان و دانشجـويان در ايام امتحانات بدان مبتلا مي شوند. گاهي اين اضطراب با سردرد، سرگيجه، دل درد، حالت تهوع، تپش قلب و تنگي نفس نيز همراه مي شود. اضطراب امتحان، اضطرابي است که با خودپنداره ضعيف دانش آموز درباره توانايي هاي ذهني اش شناخته مي شود و موجب کاهش عملکرد او در روزهاي پاياني سال تحصيلي مي شود. ميزان قابل قبولي از تنش و دلهره در زمان امتحان مي تواند سيستم عصبي خودکار انسان را فعال کند و موجب هوشياري بيشتر او براي کسب موفقيت در امتحان شود. دليل اصلي اين اضطراب هميشه کم کاري، تنبلي و يا عدم تسلط بر محتواي درس ها نيست، بلکه گاهي دانش آموزان موفق، با انگيزه و درس خوان نيز دچار آثار منفي اضطراب ناشي از امتحان مي شوند.
    
    بسياري از دانش آموزان قبول دارند زماني که دقيق تر و عميق تر مطالعه مي کنند اضطراب امتحان در آنها به حداقل کاهش مي يابد. اين امر نيز بدان دليل است که هر چه درباره موضوعي بيشتر بدانند مهارت و اعتماد بيشتري نسبت به دانسته هاي خود پيدا مي کنند. داشتن اعتماد به نفس در زمان گذراندن امتحانات به منزله اميد براي موفقيت است. به طور حتم، اين گروه از دانش آموزان با اتکا به تلاش و کوشش خود مي توانند با آرامـش و آسـودگي سـر جلسـه امتحان بروند و آزمون شان را با کمترين دلهره و تشويش بدهند.
    
    باورهايي که موجب اضطراب دانش آموزان از امتحان مي شود اغلب تصورها و نگرش هاي منفي و کاهش دهنده قواي ذهني و انگيزشي هستند. براي مثال:
    
    - اگر در امتحان قبول نشوم تمام اعتبارم را از دست خواهم داد.
    
    - کاش اول سال درس ها را به طور کامل مي خواندم.
    
    - من يک بدشانس واقعي هستم و تمام سوالاتي که بلد نيستم، سر امتحان خواهند آمد.
    
    - به طور حتم کمترين نمره کلاس نصيب من خواهد شد.
    
    براي مقابله با چنين طرز فکرها و باورهايي، دانش آموز بايد بلافاصله مداد و کاغذ به دست بگيرد و به نوشتن و خواندن درس هايش ادامه دهد. او نبايد اجازه دهد که چنين تفکراتي مانع مطالعه و تلاش او براي يادگيري شود. به طور حتم، همين که دانش آموز مطلبي را بخواند يا مساله يي را حل کند، علائم نگراني و اضطراب او کاهش خواهد يافت. او حتي مي تواند به مقابله با اين افکار برخيزد و در مقابل به خود بگويد، «من اکنون فقط بايد به درس و تکليفم توجه کنم و جايي براي منفي نگري و رشد افکار مخرب در ذهن ندارم».
    
    والدين و مربيان هم مي توانند با به کار بردن روش هاي زير اضطراب امتحان را در کودکان و نوجوانان کاهش دهند:
    
    1 - انجام تکاليف درسي، تمرين حل کردن،... بايد از ابتداي سال تحصيلي با نظم و جديت دنبال شود. اگر دانش آموزي در طول تـرم تحصيـلي خـود عمـلکرد ضعيفي داشته باشد، تذکرهاي پشت سرهم پدر و مادر در ايام امتحان نه تنها هيچ کمکي به کودک يا نوجوان نمي کند، بلکه موجب ترس و آشفتگي بيشتر او هم مي شود.
    
    2 - هر گونه سخت گيري بي مورد و تنبيه دانش آموز به دليل نگرفتن نمره هاي عالي، باعث تشديد اضطراب دروني دانش آموز از درس و مدرسه و امتحان مي شود. راه حل نمرات پايين بچه ها در تنبيه کردن آنها نيست، بلکه در يافتن راهي براي رفع علت اصلي آن است که همانا ضعف يادگيري کودک است.
    
    3 - ترس از شکست و عدم قبولي در دانش آموزاني رشد مي کند که فکر موفقيت و اول شدن، ذهن آنها را بيش از حد به خود مشغول کرده است. اگر پدر و مادر خواسته ها و معيارهايي دور از توان و استعداد کودکانشان داشته باشند، آنان را چنان نگران و پريشان مي کنند که راه دستيابي به موفقيت برايشان غيرممکن و سخت جلوه مي کند.
    
    4 - هيچ گاه تفاوت هاي فردي بين کودکان را ناديده نگيريد و مرتب نمره هاي آنها را با هم مقايسه نکنيد: زيرا همين امر موجب ناراحتي، فشار رواني و بدبيني نسبت به يکديگر در آنها مي شود. براي تشويق بچه ها به درس خواندن مي توان به آنها دلگرمي داد و با حمايت هاي کلامي مثبت خود آنها را نسبت به استـعدادهاي بالقوه شان آگاه کرد تا بدين ترتيب، ريشه هاي ترس و اضطراب را - که عامل بسياري از مشکلات رواني است - در آنها از بين برد.
    
    5 - ايجاد آمادگي در بچه ها و فراهم آوردن شرايط و امکاناتي که آنها بتوانند با آرامش و راحتي به مطالعه و درس بپردازند، مي تواند ترس و اضطراب ناشي از امتحان را کاهش دهد.
    
    روش هاي صحيح مطالعه قبل از امتحان
    
    گام اول تنظيم برنامه درسي مناسب براي گذراندن موفقيت آميز امتحان هاست. برنامه ريزي درست به دانش آموز کمک مي کند تا وقتش را با دقت بين درس هاي مختلف تقسيم کند و از انرژي ذهني خود بهترين استفاده را ببرد. براي مثال، مي تواند برنامه ريزي خود را براساس وقت بيشتر براي درس هاي مهم تر و يا وقت بيشتر براي درس هايي که در آن ضعيف است، مشخص کند. بديهي است بيشتر خواندن و تمرين کردن، علاقه و انگيزه دانش آموز را براي يادگيري بيشتر خواهد کرد.
    
    هنگام برنامه ريزي براي مطالعه درس ها بايد توجه داشت که از شيوه تک درسي استفاده نشود، زيرا نه تنها دانش آموز را زود خسته و بي حوصله مي کند، بلکه سطح يادگيري او را نيز کاهش مي دهد. به جاي اين شيوه بهتر است مطالعه سه، چهار درس را در برنامه روزانه خود بگنجاند. هر چه تنوع در زمان بندي درس ها بيشتر باشد، نتيجه بهتري نيز دريافت خواهد کرد. همچنين دانش آموز بايد به تناسب بين درس هاي انتخابي نيز توجه کند. تمرين حل کردن ممتد و مطالعه کردن درس هايي که با عدد و فرمول سر و کار دارند يا درس هاي حفظ کردني، روش موثري براي يادگيري نيست. ترکيب درس هايي مثل فيزيک، رياضي، هندسه با درس هاي حفظ کردني مثل تاريخ، جغرافي و ادبيات بهترين روش براي مطالعه محسوب مي شود.
    
    هنگام مطالعه درس هاي حفظ کردني، براي اينکه ذهن دانش آموز از موضوع اصلي دور نشود، بهتر است:
    
    - موضوع درس را براي خود خلاصه کند.
    
    - ضمن خواندن، پرسش هايي از متن درس درآورد.
    
    - محورهاي اصلي درس و نکات کليدي آن را فهرست وار يادداشت کند.
    
    - رابطه يي بين قسمت هاي مختلف درس در ذهن خود برقرار کند.
    
    به طور معمول، بعد از هر يک ساعت مطالعه، 15 دقيقه استراحت و تنفس نياز است. قدم زدن در حياط، نوشيدن يک ليوان آب ميوه يا خوردن مقداري گردو و بادام تاثيري مثبت بر عملکرد مغز دانش آموز مي گذارد. ديدن يک برنامه تلويزيوني مفرح بعد از دو ساعت تمرين رياضي حل کردن مي تواند موجب افزايش تمرکز و توجه دانش آموز بر مفاد درسي اش شود.
    
    روش هاي کاهش استرس قبل از امتحان
    
    - توجه به تغييرات فيزيکي بدن )مثل عرق کردن کف دست، افزايش ضربان قلب، برافروختگي صورت، تنگي نفس( و تغييرات رواني حاصل از اضطراب )مثل کاهش توجه و تمرکز، حواس پرتي و احساس تشويش و نگراني( مي تواند دانش آموز را نسبت به پاسخ هاي رواني - جسماني خود هوشيار کند. او مي تواند با توجه به حالت هاي عاطفي - هيجاني خود د رصدد کنترل آنها برآيد و آن را به استرس مثبت )انرژي زا( تبديل کند. براي مثال، توانايي هاي خود را باور داشته باشد، خود را با ديگري مقايسه نکند، سعي نکند نفر اول باشد )نفر اول، هميشه يک نفر است(، نسبت به خود قضاوت مثبت داشته باشد، مشکلات را دروني نکند و....
    
    - خواب کافي مي تواند از شدت اضطراب امتحان بکاهد. اغلب دانش آموزان به حداقل 6 و 7 ساعت خواب در طول شبانه روز احتياج دارند و اگر آنها کمتر از اين ميزان بخوابند، بدنشان مستعد و آماده آسيب هاي روحي - جسمي خواهد شد. هر گونه بي نظمي در برنامه خواب يا کم خوابي موجب کاهش کارايي مغز و افزايش استرس مي شود.
    
    - تغذيه مناسب نيز تاثيري مستقيم بر عملکرد تحصيلي دانش آموز مي گذارد. تحقيقات و پژوهش هاي مختلف نشان مي دهند رژيم هاي غذايي ناسالم و ناکافي تاثيري منفي بر قابليت فراگيري دانش آموزان، تمرکز حواس و هوشياري آنان مي گذارد. همان طور که مي دانيد برخي از غذاها آرامش بخش تر از ساير غذاها هستند. شير گرم، موز، حبوبات پخته، نان، کاهو، سبزي ها، ويتامين ها و املاح مختلف از جمله موادي هستند که مصرف آنها در شرايط استرس آور بالا مي رود و نياز بدن به آنها بيشتر مي شود. دانه هاي مغزدار )بادام، نخودچي، کشمش، فندق، پسته، گردو( سرشار از منيزيم است و کمبود آن منجر به ناتواني يادگيري مي شود. از ميان ميوه ها هم سيب، آناناس و خرما به علت داشتن انواع ويتامين ها و مواد قندي تاثيري مثبت بر فعاليت هاي مغزي مي گذارند. موادي که بايد از مصرف افراطي آنها در روزهاي امتحان پرهيز کرد، عبارتند از قهوه، شکر، شيريني، گوشت هاي پرچرب )مثل سوسيس، کالباس( و نوشابه هاي کافئين دار.
    
    - ورزش موجب کاهش تنش هاي عصبي و استرس مي شود. ورزش منظم و سبک موجب افزايش گردش خون در بدن )به ويژه در مغز( و کاهش هورمون هاي استرس زا مي شود. پياده روي، دويدن، دوچرخه سواري، شنا و هر ورزش ديگري که موجب فعاليت بدني و تحرک جسماني دانش آموز شود مي تواند همين تاثير را داشته باشد.
    
    روش هاي رفع استرس در روز امتحان
    
    - سعي کنيد زودتر از ساعت تعيين شده امتحان، در محل باشيد.
    
    - وسايل مورد نيازتان را به همراه داشته باشيد.
    
    - در صورت نياز يک بطري کوچک آب به همراه داشته باشيد.
    
    - يادداشت هاي خود را که شامل نکات مهم درس، فرمول ها، تاريخ ها، نام هاي خاص و... است با خود همراه داشته باشيد تا بتوانيد پيش از امتحان مروري بر آنها بکنيد.
    
    - ساعت مچي خود را همراه ببريد تا متوجه مرور زمان بشويد.
    
    - زماني که آموزگار درباره نحوه چگونگي امتحان صحبت مي کند، خوب گوش کنيد. وقتي ورقه سوال ها را گرفتيد، ابتدا نفس عميقي بکشيد و آن گاه تمام سوالات را بخوانيد و سپس با در نظر گرفتن زمان امتحان، شروع به نوشتن پاسخ ها - از آسان به سخت - کنيد. اين کار به شما کمک مي کند تا برآوردي از زمان و بخش هاي مختلف سوالات امتحاني داشته باشيد. اگر نکته يي را نمي فهميد، نگران نشويد، همان ابتداي امتحان - قبل از آنکه شروع به پاسخگويي کنيد - از آموزگار خود بپرسيد.
    
    - اگر آن قدر عصبي و مضطرب هستيد که احساس مي کنيد هيچ چيز را به خاطر نمي آوريد، بهتر است يکي دو دقيقه کاملاً آرام بنشينيد و به موضوعات آرامش بخش فکر کنيد. پس از چند دقيقه که توانستيد به حالت عادي برگرديد، مطمئناً تمرکز و توجه بهتري براي پاسخگويي به سوالات خواهيد داشت.
    
    در مورد پرسش هاي تشريحي
    
    - ابتدا تمام سوالات را به دقت بخوانيد.
    
    - پاسخگويي به سوالات را از آسان به سخت شروع کنيد.
    
    - جواب پرسش ها را با توجه به دانسته ها و معلومات تان بدهيد نه بر پايه حدسيات.
    
    - سعي کنيد از حاشيه روي پرهيز کنيد و تنها اصل پاسخ را بنويسيد.
    
    - توجه به زمان داشته باشيد و بيش از حد براي يک سوال وقت نگذاريد.
    
    - سوالاتي را که پاسخي براي آنها نداريد، کنار بگذاريد و به بقيه پرسش ها بپردازيد. در صورتي که وقت اضافه داشتيد، مي توانيد با تمرکز بر سوال، پاسخ آن را پيدا کنيد.
    
    - پاسخ هر سوال را در جاي خودش بنويسيد.
    
    - بعد از پايان پاسخگويي به سوالات، در صورت داشتن وقت، حتماً ورقه تان را يک بار مرور کنيد.
    
    در مورد سوالات چهار گزينه يي:
    
    - ابتدا تمام جواب ها را به دقت بخوانيد و سپس جواب درست را علامت بزنيد، شايد پاسخ صحيح، گزينه چهارم باشد
    
    - دقت داشته باشيد، هيچ گاه سعي نکنيد ارتباطي بين پاسخ هاي صحيح پيدا کنيد.
    
    - تنها زماني که اطمينان داريد پاسخي که اول داده ايد اشتباه است، آن را تغيير دهيد. 
    

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:18 |

چگونه بچه‌ها خوش‌‌خط مي‌شوند؟

آموزش - خوش‌خطي از جمله صفاتي است كه برخي آن را ارثي مي‌دانند. مي‌توان شواهدي براي اثبات اين مدعا يافت. اما ذاتي بودن خط‌خوش به آن معنا نيست كه اين صفت قابل يادگيري نباشد. در واقع مي‌توان از ابتدا كه بچه‌ها دبستان مي‌روند، با توجه به يك رشته ملاحظات و انجام تمرين‌هايي چند، دانش‌آموزان را به اهميت خط خوش واقف و اين قابليت را در آنان تقويت كرد. در مطلبي كه در پي مي‌آيد، آموزگاري توصيه‌هايي را براي واداشتن دانش‌آموزان از بدخطي و تشويق آنان به خوش‌خطي عرضه مي‌كند. مخاطب برخي از اين توصيه‌ها آموزگاران و  والدين و برخي ديگر خود دانش‌آموزان است. نويسنده معتقد است توجه به نگارش دانش‌آموزان از همان سال‌هاي اوليه دبستان مورد توجه قرار بگيرد. *** پرورش قابليت خو‌شنويسي در بچه‌ها مي‌تواند امتيازي چشمگير در بزرگسالي براي آنان به همراه داشته باشد. هر چه باشد، خوش‌خطي از جمله صفاتي است كه همواره مورد توجه بسياري  قرار مي‌گيرد. پس اگر مي‌خواهيد فرزندتان خوش‌خط شود، به اين نكات توجه كنيد: علل بدخطي * توجه نكردن دانش‌آموزان به خط زمينه دفتر و تخته كلاس. * اضطراب و نگراني دانش‌آموزان هنگام نوشتن. * نداشتن اعتماد به نفس هنگام نوشتن. * نداشتن آ‌مادگي جسماني، رواني، روحي. * وجود اختلالات يادگيري در دانش‌آموزان. * نداشتن هدف و انگيزه براي زيبانويسي. * مواجه شدن دانش‌آموزان با حجم زياد تكاليف. * تندنويسي تكاليف. * استفاده از خودكار، روان‌نويس و وسايل مشابه آن. * آشنا شدن دانش‌آموزان در كلاس اول با خط نسخ ماشيني، اين امر سبب مي‌شود در كلاس‌هاي بالاتر به سختي بتواند خط نستعليق را جايگزين خط نسخ كند. * خط نسخ  كتاب‌هاي درسي دوره ابتدايي. * اتلاف وقت هنگام نوشتن خط نسخ مانند كلمه (محمد) اگر همين كلمه را دانش‌آموز با خط نستعليق بنويسد سرعت بيشتري خواهد داشت. * بي‌توجهي به هنر. * خط نسخ روي كاغذ حجم بيشتري مي‌گيرد، اما واژگان در خط نستعليق جاي كمتري اشغال مي‌كنند. * خط نسخ به سبب نداشتن سيرهاي دايره‌اي و انحناها و قوس‌هاي موجود در مفردات و كلمات صرفاً يادگيري در خواندن و نوشتن را تسهيل مي‌كند و تأثيري در خوش‌نويسي ندارد. * فشردگي برنامه كلاسي در يك نيمروز و فشار بر دانش‌آموزان به سبب دو يا چند نوبتي بودن مدرسه. * استفاده از ابزار نامناسب از جمله مداد كوتاه و كاغذ بدون خط به خصوص در پايه‌هاي اوليه ابتدايي. * بي‌‌دقتي هنگام نوشتن و رعايت نكردن هم شكلي، هم اندازه و هم فاصله بودن واژگان. * بي‌دقتي براي تميز و مرتب نوشتن. * تراكم بيش از حد شاگردان در كلاس و نداشتن فضاي مناسب و كافي براي نوشتن. * دادن تكاليف نامناسب و بدون تناسب با توانايي كودكان. * بي‌اعتنايي اغلب معلمان ابتدايي به استفاده از خط‌ نستعليق و  آموزش آن. * واكنش‌هاي منفي و نامناسب بعضي معلمان در برخورد با نوشته‌هاي دانش‌آموزان. * جدي نگرفتن يادگيري خط از طرف خانواده و مدرسه و نبود مراقبت‌هاي لازم. * نبود انگيزه، حوصله و دانش لازم نزد برخي معلمان ابتدايي براي آموزش خط به دانش‌آموزان. * بدخطي بعضي از والدين، سرمشق نامناسبي براي كودكان است. * دادن سرمشق‌هايي با رسم‌الخط نامناسب به دانش‌آموزان. * ندانستن روش‌ و راهكارهاي، خوشنويسي و اجرا نكردن تمرين‌هاي لازم. * قرار دادن چپ دست و راست دست در كنار هم هنگام نوشتن. * بي‌توجهي به زيبايي هنري خط كه باعث تقويت روح لطيف در كودكان مي‌شود. * نبود دستورالعمل مشخص و روشني براي آموزش خط نستعليق به منظور تكرار و تمرين دانش‌آموزان. راهكارهاي رفع بدخطي براي رفع بدخطي دانش‌آموزان، از سوي معلمان و پژوهشگران راهكارهاي فراواني معرفي شده است كه به ذكر برخي از آنها مي‌پردازيم: * در كلاس اول ابتدايي از مجرب‌ترين و علاقه‌مند‌ترين معلمان استفاده شود. * تمهيداتي به عمل آيد كه معلم درس اول بتواند در حين آموزش از ابزارهاي سمعي بصري استفاده كند. * معلمان با اصول صحيح نوشتن آشنا و داراي خط خوش باشند. * براي معلمان در زمينه خط نستعليق دوره‌هاي كارآموزي آموزش ضمن خدمت گذاشته شود تا پس از ديدن دوره‌هاي لازم، در كلاس حضور يابند. * انگيزه آموزش خط زيبا به دانش‌آموزان در معلمان تقويت شود. * معلمان در مورد خط بچه‌ها را توبيخ نكنند. *‌معلم با رفتار خود در ميان دانش‌آموزان تبعيض قايل نشود. * با رسيدگي انفرادي به نوشته‌هاي كودكان ضعيف دليل بدخطي بررسي و براي برطرف كردن آن تمهيدات لازم انديشيده شود. * علاقه و انگيزه براي صحيح نوشتن و زيبانويسي را در كودكان تقويت كنند. * به تفاوت‌هاي فردي و نقاط قوت و ضعف دانش‌آموزان توجه شود. * مقدار تكاليف با توانايي كودكان تناسب داشته باشد. * تكاليف هدفدار باشد و باعث تقويت قواي ذهني كودك شود. * تكاليف به گونه‌اي باشد تا تمرين و تكرار آنها باعث تثبيت يادگيري شود. * تكاليف به صورت مستمر مورد رسيدگي معلم قرار گيرد و او از تشويق و تذكر استفاده كند. * اهميت انجام دادن تكاليف نوشتني براي كودك مشخص باشد. * از الفاظ مناسب و زيبا مانند بسيار خوب، عالي، آفرين فرزندم و... در تأييد نوشته‌هاي كودكان استفاده شود. * هرگز نبايد تكاليف دانش‌آموزان را خط زد، زيرا انگيزه زيبا نوشتن را در آنها از بين مي‌برد. * در نوع تكاليف تنوع وجود داشته باشد تا رغبت انجام دادن آن در دانش‌آموز ايجاد شود. * بعضي اشتباهات دانش‌آموزان چشم‌پوشي شود و او مورد راهنمايي قرار گيرد. * هدف از نوشتن به صورت خط نستعليق براي دانش‌آموزان روشن باشد. * دانش‌آموزان به خط زمينه دفتر و تخته كلاس توجه كنند. * دانش‌آموزان به جهت‌هاي حركت در نوشتن مانند بالابه پايين، راست به چپ و زير خط دقت كنند. * كودك مداد را به طور صحيح در دست بگيرد و براي نوشتن، از ابزار مناسب استفاده كند. * با رعايت نظم و پاكيزگي صفحه دفتر خود را كثيف نكند. * زياد درشت و زياد ريز ننويسد و به يك اندازه نوشتن عادت كند. * در آغاز نوشتن از دفاتر خط‌دار استفاده كند تا بتواند در مراحل بعدي بدون استفاده از خط زمينه مطلب خود را در خطي مستقيم و درست بنويسد. * دانش‌آموزان عادت كنند واژگان را يك‌سره و يك باره بنويسند و سپس نقطه‌هاي حروف هر كلمه را بگذارند. * بهتر است تا زماني كه شاگردان به درست نوشتن عادت كنند، تكاليف خود را در كلاس و زير نظر مستقيم معلم انجام دهند. * دانش‌آموزان نوشتن واژگان ديگر را نيز تمرين كنند و نوشتن كلمات و رونويسي مختص به كتاب نباشد تا درست نوشتن كلمات ديگر را نيز ياد بگيرند. * از وضع خانوادگي، مالي، فرهنگي، توانايي‌ها، حالات روحي رواني، عاطفي و بهداشتي دانش‌آموزان اطلاعات كافي در دست باشد، زيرا گاهي انگيزه‌هاي بدخطي ناراحتي‌هاي روحي  عاطفي و فرهنگي است. *‌ يك رسم‌الخط يك دست و يكسان به خط ريز نستعليق يا شبيه آن براي سال اول در نظر گرفته شود. * كتب درسي با رسم‌الخط تلطيف شده خط نستعليق چاپ شود. * نگاه كردن به خط نستعليق(مشق نظري) تأثير زيادي در خوش‌نويسي دارد. بنابر اين بهتر است از پايه اول دانش‌آموز با اين خط آشنا شود. * به ساعت خوشنويسي اهميت بيشتري داده شود. * از رسم‌الخط‌هاي تحريري براي تقويت مهارت دانش‌آموزان در نوشتن استفاده شود(مانند تمرين‌هايي براي پر رنگ‌كردن كلمات تحريري، كپي كردن از روي آنها جهت تمرين، شبيه‌سازي به طور مستقيم از طريق نگاه كردن(مشق نظري) و عمل سايه‌زدن). * براي استفاده از خط نستعليق به صورت مداوم و مستمر تأ‌كيد شود.

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:16 |

---

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:11 |

هایکو نویسی

درس چهــــــارم:

 احســـاســــات ( اگاهــــــی از راه حس )

شهرت هایکو برای توصیفات عینی می باشد. یک هایکوی خوب خواننده راتکان میدهد و احساساتش را برمی انگیزد. میتواند حسی مانند غم یا زیبایی یامزاح و یا ناپایداری زندگی باشد. ولی احساس به طور غیر مستقیم بیان میشود هرگز توضیح داده نمیشود ولی با ایماژها نقل میشود. نگویید" تنهاست" اما احساس تنهایی را باکاربرد ایمازها نشان دهید. برای مثال نگویید" قورباغه تنها " یا " قورباغه تنهابه نظرمیرسد" اما قورباغه راتوصیف کنید به گونه ای که نشان دهید تنهاست مثلا اینگونه "قورباغه کوچک مینشیند درباران سرد "

چندمثال برای ایماژهایی که بطورغیرمستقیم یا ماهرانه نشان داده میشود. بازهم درهایکوی چند کودک:

- تنهایــــی/ انــــــدوه

نشسته روی ساحـــل

فـــرو رفته در بطری

خــــرچنگی منـــــــزوی

(Christopher Andrews, دوازده ساله ازاسترالیا)

 

- شگفتـــــــــی

می­نشیند بر گــــونه ام

لحظه ای پـــروانه ای

نبایــــد نفـــــس بکشـــــم

(Myriam Suchet,پانزده ساله از فرانسه)

 

- مــــــزاح

شب مهتابـــی

باتمـــاشــای ماه، گــــربه هــا

شکــار میکنند موشهــــا

(Henrique Neves Fragoso,دوازده ساله ازبرزیل)

 

- هیجــــان

درون جیبـــم

هنـــوز باقـــی مانده

تعطیلـــــــی تابستــــــان

(Shinji Ikeda, کلاس چهارم ازژاپن)

 

درس پنجــــم:

در لحظــــه اتفـــاق افتـــــادن

هایکو راه کاهش سرعت جهان امروزی مان ست و درنتیجه آوردن آرامش به زندگی وقدران دانستن است.باشو می گوید:" هایکو چیزی ست که درهمین لحظه وهمین زمان وهمین مکان اتفاق می افتد." بهترین هایکو هایکویی ست که معمولا باتوجه به تجربه واقعی شخص در لحظه ودرمکان ودرهمان زمان نوشته میشود. گرچه بعضی افراد هایکو را باتخیل و خاطراتشان مینویسند اما هایکویی بیشتر واقعی به نظر میرسد که از تجربه آنی شخص یا حداقل جزئی از تجربه واقعی شخص باشد. اگرشخصی ذهن بازی داشته باشد و چشمان کودکانه که بتواند برای لحظه ای ازسرعت ان بکاهد میتواند هایکوهایی را در اطرافمان بگیرد. و این فقط انچه را که درهمان لحظه اینجاست را درک کرده ایم. ببینید و آنچه را که اینجا یا آنجاست کشف کنید. مانند این هایکوی تلخ کودکی در مورد رنج و دلسوزی:

 

بعـــد از بــــــاران تنــد

بــــــر گلبـــرگ سپیــــد ارکیــــــده

مـــورچه قـــرمــــزی با درد

(Nerissa B. Abrazaldo, یازده ساله از فیلیپین)

 

درس ششـــم:

غافلگیـــــر ساختـــــن

برای نوشتن یک هایکو شخص باید نسبت به جهان هوشیار باشد. چون زمانیکه ذهن حاضرست یادرخواب نیست ویا مغشوش نیست شخص میتواند بطور واضح ببیند انچه را که واقعا انجاست. گاهی این کشف به نظرمیرسد غافلگیرکننده باشد گرجه ان چیز همیشه انجابوده ست. این "واضح دیدن " لحظه ای تازه یا غافلگیرکننده میشود. و این باعث میشود شخص هر روز زندگی را بیشتر درک کند بعضی برای تکان دادن یا غافلگیرکردن خود سعی نمی کنند. اما شخصی دیگر ساکت است وبه آنچه انجاست توجه میکند  مانند "نور آفتاب بر بشقاب صبحانه اش "وزمانی که شخص به انچه که انجاست توجه کند هایکوتوجه اورابه خودجلب میکند وشخص باید فرم هایکو رابرای انجام ان تمرین کند. گاهی تکنیک مفیدی برای تمرین اینست که دوخط هایکورابه دانش امورداده وبخواهیم خط سوم انهابنویسند. اغلب یک چیز تازه وغافلگیرکننده بنویسند. برای مثال میتواند هایکویی ساختگی مانند این باشد:

 

بچــــه ها میاندازند قــــــوطی زغــــال کــــــوک /

در دره باریــــــــک/ .....

 

گفتن یک خط غافلگیرکننده میتواندخیلی چشمگیرباشد. مانند "بازی پروازمیکند دربالا " یا " بازمیگرد طنین  صداییش" یا "سپس  سکوت" یا "خرسی انها رامی ترساند". دیدن جهان باچشمان هایکویی همیشه غافلگیرکننده ست مانند این در هایکوی چند کودک

 

به جنــــــــگل رفتــــــــــــــم

بــــرای چیـــدن تـوت

قــــــارچ یافتم

(Rabukhina Elisaveta, هشت ساله از روسیه)

---------- 

درحالیکــــه معلـــــــــــم میخــــــواند

کبــــوتـــری بغ بغ کنان

نشستــــــه در لانـــــــه اش

(Harriet Scheck, نه ساله از انگلیس.)

---------- 

نشسته ام بــــــر علف

کفشـــــــدوزکی میخــــــزد روی دستـــــم

من همــــه جهان او هستم

(Nancy Perez, ده ساله از آمریکا.)

 

 منبـــــع:

 http://www.stray.persianblog.com/1385_2_stray_archive.html#5092085 

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:9 |

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:8 |

  اصول هایکو نویسی

 

 

گردآوری و ترجمه: سيد آيت حسينی

دانشجوی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه تهران

و کارشناس زبان و ادبیات ژاپنی

 

 

نوشتن هايكو هرچند ظاهراً ساده به نظر مي­رسد، اما قواعد و اصول بسياري دارد. به قول رابرت فراست شاعر آمريكايي:" شعر و شاعري بدون قواعد مثل تنيس بازي كردن بدون تور است". قواعد تا جايي كه دست و پاي شاعر را نبندند و در اختيار او باشند بد نيستند.  باشو گفته است: " قواعد را بياموز و از ياد ببر". پس به عقيده او نخست بايد تمام قواعد را ياد گرفت. در اينجا تعدادي از قواعد سنتي و جديد نوشتن هايكو در زبان­ ژاپني و زبان­هاي اروپايي را مي خوانيم. بدون شك رعايت تمام آنها در يك اثر امكان­پذير نيست. زيرا برخي از آنها با هم سازگاري ندارند. بهترين حالت اين است كه از ميان آنها قواعد خود را برگزينيم و به كار ببريم و اگر زماني در هايكو­هاي خود به تكرار رسيديم قواعد جديد­تري را اعمال كنيم. خواندن آثار بزرگان و تمرين هميشه بهترين راه تسلط به قواعد است:

 

۱- هميشه تعداد هجاهاي هايكوي خود را بشماريد.

2- هفده هجا را در يك سطر بنويسيد.

3- هفده هجا را در سه سطر بنويسيد.

4- هفده هجا را در سه بند به ترتيب پنج، هفت و پنج هجايي بنويسيد. (قالب استاندارد ژاپني)

5- هفده يا كمتر از هفده هجا را در سه بند به ترتيب كوتاه، بلند و كوتاه بنويسيد. (قالب رايج در زبان­هاي اروپايي)

6- كل هايكو را با يك نفس بايد بتوان خواند.

7- از فصل­واژه­ها (كلماتي كه به فصل خاصي از سال ارجاع مي­دهند استفاده كنيد).

8- در پايان بند اول يا دوم ( اما نه هردو ) سكوت قرار دهيد.

9- هرگز اجازه ندهيد كه سه بند هايكوي شما پشت سر هم تشكيل يك جمله كامل بدهند.

10- ترتيبي دهيد كه رابطه يا تقابل بندهاي اول و دوم تنها پس از خواندن بند سوم مشخص شود.

11- هميشه از زمان حال استفاده كنيد و در مورد اينجا و اكنون بنويسيد.

12- استفاده از اسامي خاص و ضماير شخصي را تا حد ممكن محدود كنيد.

13- تا جاي ممكن از وجه استمراري استفاده نكنيد.

14- بد نيست اگر دو بند از سه بند شما (اول و دوم) ساختار نحوي يكسان داشته باشند.

15- در مورد ترتيب تصاويري كه هر يك از بندها به دست مي­دهند فكر كنيد. مثلا ابتدا يك منظره از دور، بعد بخشي از آن منظره از نزديك­تر و در نهايت يك كلوزآپ.

16- لب مطلب را براي بند آخر نگه داريد.

17- سعي كنيد بند اول تا جاي ممكن جذاب و گيرا باشد.

18- هميشه فقط در مورد چيزهاي معمولي، با روشي معمولي و با زباني معمولي بنويسيد.

19- به مطالعه ذن بپردازيد و بگذاريد هايكوي شما مصداق روش بي­كلام تصويرسازي باشد.

20- اديان و فلسفــــه­هاي مختلف را مطالعــــه كنيد و بگذاريد اثــــر آنها در پس­زمينه هايـــكوي شما انعكاس يابد.

21- تنها از تصاوير عيني استفاده كنيد.

22- سعي كنيد به سطوح چندگانه از معنا دست يابيد. سطوح بيروني شامل تصاوير عادي و در سطوح عميق­تر فلسفه حيات و جهان­بيني شما.

23- از تصاويري استفاده كنيد كه برانگيزاننده انزواي خودخواسته و فقر داوطلبانه باشند. (سابي)

24- از تصاويري استفاده كنيد كه برانگيزاننده نوستالژي رمانتيك باشند. (وابي)

25- تضادها را بيابيد و در هايكوي خود به تصوير بكشيد.

26- از جناس و بازي با كلمات استفاده كنيد.

27- در مورد چيزهاي ناممكن به شكلي معمولي صحبت كنيد.

28- از تصاوير تداعــــي­گر معانــــي متعالي استفاده كنيد ( از جنگ و جنايت و مسائل جنسي صحبت نكنيد).

29- تنها از تصاوير مـــربوط به طبيعت استفاده كنيد. ( از اشاره مستقيم به مسائل انساني خودداري كنيد).

30- عواطف انساني را با اشاره به جنبه­هاي مختلف طبيعت تداعي كنيد.

31- از هرگونه اشاره مستقيم به خود در هايكو اجتناب كنيد.

32- استفاده از علائم سجاوندي (نقطه، ويرگول، خط تيره و ...) در هايكو مانعي ندارد.

33- گاهي براي ايجاد ايهام از آوردن علائم سجاوندي خودداري كنيد.

34- قواعد نگارشي زبان خود را به طور كامل رعايت كنيد.

35- از آوردن قافيه پرهيز كنيد.

36- از آوردن اوزان غير­هجايي (مانند وزن­هاي عروضي فارسي) خودداري كنيد.

37- از واج­آرايي (تكرار آواهاي مشابه در يك بند) استفاده كنيد. (مثل تكرار " چ " در مصرع "سرو چمان من چرا ميل چمن نمي­كند...")

38- از آواهاي كلمات براي انعكاس دادن احساسات خود استفاده كنيد.

39- هميشه هايكوي خود را به يك اسم ختم كنيد.

40- از هر الهام و شهود آني به عنوان نقطه آغازي براي خلق يك هايكو استفاده كنيد.

41- از آوردن فعل­هاي زياد خودداري كنيد.

42- هر جا كه توانستيد حروف اضافه را حذف كنيد. (مانند از، در، به، با، بين، ميان، روي و ...)

43- قيــــــــدها را حذف كنيد.

44- براي هر اسم بيش از يك معرف ( توصيف كننده­هايي مانند صفات و ...) نياوريد.

45- با هايكوي خود مثل شعر برخورد كنيد. هايكو جمله زيباي روي كارت­پستال نيست.

46- هر هايكويي را كه به ذهنتان رسيد بنويسيد. حتي بدترينشان را. زيرا مي­توانند الهام­ بخش آثار بهتر بعدي باشند.

 چند نمــــونه هایکـــــــو از دانش آمــــــوزان:

-------

در احساس مــــادری غـــرق بود

تیـــری آمد

بچه خــــرگوش تنهــا ماند.

 "ســـروین حــزین "

------

چــراغها خامــوش

تنهــا

تـــــــولدت مبــــــــــــارک.

  " افــروز عباسی"

------

صداي گـــــــريه

مــــــادري بي هــــــوش

تــــولد يك نـوزاد

 " دنيــا محمدی "

------

نفســــم را حبس کـــردم

فــــوتش کردم

هــــــر تکه اش به پــــــرواز در آمــــد.

  " یاسمـــن رضــوی "

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 20:2 |

مروري بر اختلال رفتاري بيش‌فعالي در كودكان

مروري بر اختلال رفتاري بيش‌فعالي در كودكان

كودكان مبتلا به اختلالات رفتاري، چالش‌هاي فراواني را براي والدينشان بوجود مي‌آورند. اين كودكان رفتارهايي از خود نشان مي‌دهند كه تأثيري منفي بر اطرافيانشان (والدين، دوستان،معلمين) مي‌گذارد و واكنش‌هاي ناخوشايند اين افراد در پاسخ به رفتار آنها نيز متقابلاً به خودشان باز‌مي‌گردد. اختلال بيش‌فعالي، كمبود توجه والدين و مربيان كودكان اغلب اصطلاح بيش‌فعال را جهت توصيف كودكان سرزنده، خستگي‌ناپذير، بسيار فعال و پرجنب و جوش به كار مي‌برند. اين اصطلاحاتي است كه ترجيحاً براي توصيف رفتارهايي همچون: خستگي‌ناپذير، بي‌توجه، هيجاني، فعال، پرتحرك، بي‌قرار، پريشان و شكننده به كار برده شده است. (تيلور، 1985) مشكل اصلي كودكان بي‌توجه و بيش‌فعال اين است كه نمي‌توانند رفتارشان را كنترل كنند و به آنها نظم ببخشند. كودكان مزبور به دليل ناتواني، نمي‌توانند رفتاري هماهنگ و مناسب با محيط اطراف نشان دهند. علائم بارز بيش‌فعالي عبارتند از: كم‌توجهي، حواس‌پرتي، تكانشگري  و نقص تمركز. مشكلات توجه كودكان بيش‌فعال در فعاليت‌هاي ديداري، شنيداري و اموري كه به تلاش ذهني نياز دارند، مشاهده مي‌شود. اين كودكان هنگام تماشاي تلويزيون، بازي‌هاي ويديوئي، يا شركت در فعاليت‌هايي كه به آنها علاقه دارند يا از عهده آن برمي‌آيند، هيچ تفاوتي با كودكان ديگر ندارند. زيرا اين فعاليت‌ها به تلاش ذهني زيادي احتياج ندارد.  تمايز رفتاري اين كودكان با همسالان در كارهايي كه نياز به تمركز و توجه بيشتري دارند، نظير تكاليف مدرسه، بروز مي‌كند. آنها همچنين به دليل حواس‌پرتي، در به ياد آوردن موضوعات مختلف مشكل دارند، زيرا ذهنشان بيش از حد مشغول اطلاعات حسي است. انواع بيش‌فعالي 1. نوع غالباً بي‌توجه 2. نوع غالباً بيش‌فعال - تكانشگر 3. نوع مركب كودكان مبتلا به نوع اول در توجه و دقت و تمام كردن كارها مشكل دارند و كودكان حواس‌پرت و آشفته هستند. محققان دريافته‌اند كه اين كودكان در انجام كارهاي تحصيلي نيز مشكل دارند. كودكان مبتلا به نوع دوم و سوم در بيشتر حالات علائمي مشابه از خود نشان مي‌دهند و با تمام همكلاسي‌ها، اعضاي خانواده‌، مسئولين مدرسه و دوستان دچار مشكل مي‌شوند. علائم تكانشي در نوع دوم، هنگامي ظاهر مي‌شود كه كودكان مبتلا، بدون فكر كردن دست به انجام عملي بزنند. تمركز بر روي يك موضوع واحد براي اين كودكان بسيار سخت است. كودكان تكانشي نمي‌توانند با تأمل به ارزيابي يا پيش‌بيني حوادث و انديشيدن به راه‌هاي مختلف براي حل مسائل و مشكلات، بپردازند. از اين روي اكثر اعمالشان بدون تفكر انجام مي‌گيرد.  پاسخگويي نامناسب و خارج از نوبت به سؤالات در كلاس درس، بروز رفتارهاي جسورانه، پرت كردن اشياء و يا اذيت كردن بچه‌هاي ديگر از علائم تكانشي در اين كودكان است.كودكان بيش‌فعال، يك لحظه آرام و قرار ندارند، گويي موتوري به آنها وصل است كه به ايشان اجازه نمي‌دهد، آرام بنشينند. همه‌گير شناسي به نظر مي‌رسد اين اختلال در 3 تا 5 درصد از كودكان در سنين مدرسه رواج داشته باشد. پژوهش‌ها حاكي از آن است كه پسران بيشتر از دختران (نسبت 3 به 1)، به اين اختلال مبتلا مي‌شوند.  همچنين اين اختلال در زايمان‌هاي اول به شرط پسر بودن نوزاد و خانواده‌هايي كه والدين آنها دچار اختلال مصرف مخدرات، اختلال اجتماعي، بيش‌فعالي  و... هستند، شايع‌تر است. سير بيش‌فعالي در كودكان آشكار نيست و توسط عوامل متعددي نظير هوش، پرخاشگري، رفتار مقابله‌اي، ميزان مقبوليت، ثبات هيجاني و ضعف رواني والدين تحت تأثير قرار مي‌گيرد. سبب‌شناسي جنبه‌هاي متعددي از نظر وراثت، عوامل مربوط به هنگام تولد، عوامل عصب‌شناختي، عوامل نور و فيزيولوژيايي، حساسيت غذايي، متغيرهاي محيطي  و... در ايجاد اين اختلال مؤثر هستند. چگونگي درمان دارو درماني:هر چند تا 20 درصد اين كودكان با داروهاي محرك بهبود نمي‌يابند، داروهاي محرك در درمان بيش‌فعالي به مقدار زيادي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. تأثير كوتاه‌مدت داروهاي محرك و لزوم مصرف آنها در مدرسه و مسير بازگشت به خانه، مصرف آنها را با مشكلات متعددي روبرو ساخته است.  به علاوه بي‌خوابي، خلق ملالت‌بار، كندي در پيشرفت رشد و وزن توأم با بي‌اشتهايي، تهوع، سردرد و حتي توهمات حسي از يك طرف نگراني سوء مصرف دارو در درمان كودكان مبتلا به اين اختلال، تلاش‌هاي جديدي را طلب مي‌كند. شگفت‌آور اينكه هر چند داروهاي محرك همانند دكستروآمفتامين (Dexedrin)، متيل فنيديت و منزيم پمولين (Cylert)، به عنوان داروهاي تكميلي توأم با رفتار درماني توصيه مي‌شود،‌ اما روان‌پزشكان هنگام استفاده از اين داروها اقدامات درماني ديگر را كنار مي‌گذارند. دارو درماني بايد زماني بكار گرفته شود كه مداخلات درماني ديگر امتحان شده باشد، خانواده نتواند در آموزش كنترل كودك شركت كند، كودك فوق‌العاده غيرقابل كنترل باشد و سابقه تيك، اختلال، روان‌پريشي، اختلال تفكر نداشته باشد و مهمتر اينكه امكان بررسي و ارزيابي تأثيرات دارو وجود داشته باشد. رفتار درماني درمان رفتاري كودكان مبتلا به اين اختلال، درماني موفق بوده است. اين رويكرد با پرداختن به رويدادهاي محيطي، تعارض‌هاي فرد مبتلا به محيط را كاهش مي‌دهد و به درمان آن مي‌پردازد. تقويت مثبت رفتارهاي عادي توسط معلمان و والدين به همراه بي‌توجهي و تندمزاجي‌ها و پرخاش‌جويي‌هاي كودك و تمهيدات رفتاري شناختي مجموعه درماني مؤثري را تشكيل مي‌دهند.  در رويكرد رفتاري - شناختي، كودك خود كانون تغييرات خويش است و با خودگرداني (self-regulation) طي مشاهده خود به مقابله با بي‌اختياري و كمبود توجه و فقدان نگرش آگاهانه مي‌پردازد. به نظر مي‌رسد تركيب دارو و درمان با درمانهاي رفتاري - شناختي، موفق‌ترين روش در درمان اين اختلال باشد. منابع: 1. داگلاس، جو، ترجمه: نيره توكلي، «مشاوره درباره كودكان خردسال»، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1383. 2. لطفي كاشاني، فرح، «روان‌شناسي مرضي كودك»، تهران: نشر ارسباران، 1383. 3. داگلاس، جو، ترجمه: سياوش جمال‌فر، «اصلاح رفتار كودكان»، تهران: مؤسسه نشر  ويرايش، 1376. .Attention-Deficit-Hyperactivity Disorder

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 6:45 |

بيش‌فعالي و نقش تغذيه

بيش‌فعالي و نقش تغذيه   اگر بيش فعالي در كودكي درمان نشود داراي عوارض ذهني، رفتاري، شخصيتي و اجتماعي است. بيش‌فعالي يك بيماري نوروبيولوژيك پيچيده مغز است كه بعد از 3 سالگي خود را به خوبي نشان مي‌دهد. اگرچه مختص سنين كودكي نيست ولي در اين سنين شايع‌تر است و اغلب به علت مراجعه ديرهنگام، دير تشخيص داده مي‌شود.  اگر اين بيماري در كودكي درمان نشود داراي عوارض ذهني، رفتاري، شخصيتي و اجتماعي است و در بيشتر موارد اين بچه‌ها دچار افت تحصيلي، افسردگي، رفتارهاي ضداجتماعي، اعتماد به نفس پايين، بزهكاري و اعتياد مي‌شوند.  تحقيقات نشان داده‌اند كه اختلالات تغذيه‌اي در شدت بيماري نقش دارند در عين حال مصرف مواد معدني و موادي مثل امگا3 كه در روغن ماهي نيز موجود است از پيشرفت بيماري جلوگيري مي‌كند. يكي از مهم‌ترين مواد مغذي كه امروزه برآن تأكيد مي‌شود اسيدهاي چرب ضروري است كه بيماران بيش فعال در متابوليسم اين مواد مشكل دارند در عين حال كه اين مواد در ساخت غشاي سلولي در بدن به خصوص سلول‌هاي عصبي نقش اساسي دارند.  از علايم اصلي كمبود اسيدهاي چرب ضروري تشنگي زياد و آلرژي بيش از حد به مواد غذايي روزمره است (مثلاً در اگزما) كه اين علايم در بچه‌هاي بيش فعال بسيار شايع است. نياز به اسيدهاي چرب ضروري در جنس نر بيش از جنس ماده است كه علت آن نوع رشد و تكامل سيستم عصبي است شايد هم اين تفاوت براي علت باشد كه بيش فعالي اصولاً در پسرها بيشتر از دخترها ديده مي‌شود زيرا عليرغم هم سن بودن و مشابهت اجتماعي، فرهنگي و تاريخچه ژنتيكي، نسبت نياز در دو جنس، متفاوت است.  تمام مواد غذايي حاوي اسيدهاي چرب ضروري مانند گوشت، ماهي، تخم‌مرغ، خشكبار و مغزهاي خام و سبزيجات بسيار سبز داراي منابعي هستند كه در چرخه ساخت اسيدهاي چرب نقش دارند. خيلي مهم است بدانيم مصرف منابع مختلف غذايي در برگيرنده اسيدهاي چرب ارزش دارد چرا كه هنگامي كه فردي توازني در مصرف مواد غذايي اصلي داشته باشد تمام اسيدهاي چرب ضروري به او مي‌رسد.  تمام مواد غذايي كه از نظر روي و منيزيم غني‌اند نيز به عنوان منابع غذايي كمك كننده در كاهش علايم بيش فعالي علاوه بر منابع اسيدهاي چرب مطرح هستند. در بسياري از بيماران كمبود مواد معدني و ويتامين‌ها به وضوح ديده مي‌شود. منيزيم تأثير عميقي بر روي تنظيم سيستم اعصاب مركزي و محيطي دارد و كمبود مزمن آن موجب بيش فعالي، اختلال تمركز ذهني، اختلال خواب، اختلال واكنش به محرك‌هاي بيروني، تحرك‌پذيري و خستگي مي‌گردند. منابع غذايي منيزيم شامل سبزي‌هاي پررنگ، غلات، مغزها، ماهي، لوبيا و انواع گوشت هستند. از آنجايي كه در بيماري بيش فعالي ميزان متابوليسم مغز از حالت عادي بالاتر است و در عين حال نياز مغز از بقيه اعضاي بدن نيز بيشتر است يك نگاه دوباره مغز به ما نشان مي‌دهد كه حتي كمبودهاي خفيف جزيي غذايي به‌طور طولاني مدت در عملكرد مغز اثر مي‌گذارد. حتي قبل از آن كه علايم باليني كمبود شديد مواد معدني و ويتامين‌ها را در بدن نشان دهد. مطالعات و پژوهش‌هاي انجام گرفته در زمينه غذا پرهيز از مصرف موارد زير را مورد تأكيد قرار داده، اما به روشني توصيه‌اي براي مصرف مواد مغذي خاص ندارد. 1- اجتناب از مصرف طعم دهنده‌ها و رنگ‌هاي مصنوعي 2- پرهيز از خوردن مواد غذايي كه داراي ساليسيلات طبيعي هستند (قهوه، چاي، بعضي پنيرها، شكر) 3- خودداري از مصرف هر ماده‌اي كه آسپيرين داشته باشد، مواد دارويي داراي رنگ‌هاي مصنوعي، بعضي دهان شويه‌ها، خميردندان‌ها با رنگ‌دانه‌ها و مزه‌هاي ممنوعه يا غير طبيعي (مثل شكر، سودا و...)

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 6:41 |

با بچه‌هاي بيش‌فعال چگونه رفتار كنيم

با بچه‌هاي بيش‌فعال چگونه رفتار كنيم

پدر و مادرها و مربيان سعي دارند با بهره‌گيري از دانش نوين و ايده‌ها و توصيه‌هاي كارشناسان، فرزندان و دانش‌آموزان خود را پرورش دهند. در اين ميان بيماري‌هاي كودكان هم مورد توجه است و آنهايي كه بيش از بقيه در چگونگي عملكرد آنها در مدرسه و خانه تأثيرگذارند از اهميت و جايگاه ويژه‌اي برخوردارند. «اختلال بيش‌فعالي- كم‌توجهي» يكي از اين بيماري‌هاست كه به ‌اختصار خوانده مي‌شود. كودكاني كه به ADHD مبتلايند، در تمركز حواس دچار مشكل بوده، شديداً پرتحرك هستند. والديني كه در ابتداي كار از اين بيماري آگاهي ندارند و از دست شيطنت و ناآرامي فزاينده فرزندشان به ستوه آمده‌اند، او را حرف‌نشنو، لجباز، شيطان و بي‌توجه دانسته گاهي اوقات به دفعات او را تنبيه مي‌كنند.  پدر و مادراني كه بدانند فرزندشان به ADHD دچار است، سعي مي‌كنند شرايطي مساعد فراهم كنند تا او بهبود يابد و تا جايي كه ممكن است به فعاليت‌ها و درس خواندن معمولي‌اش ادامه دهد. آنها مي‌دانند كه اين بيش‌فعالي و ناآرامي در تمام طول روز ادامه دارد و مشغول نگه داشتن او پس از اتمام مدرسه كار دشواري است . اولين گام در جهت انتخاب يك سرگرمي و فعاليت مناسب براي اين كودكان كه پس از مدرسه به آن مشغول شوند، پاسخ به يك پرسش كليدي درباره ADHD است. اين اختلال چه‌طور بر زندگي اين كودك اثر گذاشته و او بيش از همه به چه چيزهايي علاقه پيدا كرده است؟ آيا اين كودك ورزش را دوست دارد؟ رقابت در يك بازي گروهي را ترجيح مي‌دهد يا اين‌كه در همراهي با همكلاسي‌ها و ارتباط با آنان مشكل دارد؟ آيا او احساساتش را بر زبان مي‌آورد يا اين‌كه قادر به اين كار نيست؟  يك مطلب به خوبي ثابت شده و آن اين است كه فعاليت‌هاي فيزيكي همواره به سود مبتلايان به اختلال بيش‌فعالي- كم‌توجهي است. ورزش و تحرك انرژي اضافي كودك را تخليه كرده، مغز را به فعاليت وامي‌دارد و تحريكش مي‌نمايد. شركت در بازي‌ها و كارهاي گروهي مهارت‌هاي اجتماعي او را تقويت مي‌كند و پيروي از نظم و انضباط را تعليم مي‌دهد. زماني پيش مي‌آيد كه كودك خجالتي است و تمايل به شركت در گروه‌ها و بازي‌هاي تيمي را ندارد. در اين حالت بازي‌هاي انفرادي مثل دوچرخه‌سواري يا شنا مي‌توانند مناسب و كمك كننده باشند.  گاهي اوقات بچه‌هاي مبتلا به ADHD دوست ندارند كه پس از مدرسه ورزش كنند يا مهارت‌ ورزشي خاصي- چه انفرادي و چه تيمي- را بياموزند. هنر و سرگرمي‌هاي ذهني مي‌توانند جاي آنها را پر كنند. نقاشي كشيدن، كاردستي درست كردن يا موسيقي، فعاليت‌هايي هستند كه فرصت‌هاي خلاقانه‌اي را فراهم مي‌كنند. به‌علاوه، اين كارها هم در قالب گروه‌هاي كودكان هم‌سال قادر به انجامند. زماني كه كودك در جمعي هم‌سن و سال قرار مي‌گيرد و به كارهاي خلاق و مورد علاقه‌اش مشغول مي‌گردد، توانايي برقراري ارتباطات دوستانه را پيدا مي‌كند، ذهن و مغزش را تحريك كرده به پويايي درمي‌آورد و ساعاتي پربار را سپري خواهد نمود.  در كنار اين فرصت‌ها و گزينه‌ها، حالتي هم هست كه با كودكي روبه‌رو مي‌شويم كه به همه فعاليت‌هاي بالا بي‌علاقه است. او به ADHD مبتلاست و لازم است كه پس از مدرسه به كاري مشغول گردد. يك راه اين است كه از او بخواهيم در انجام كارهايي ساده به ما كمك كند و مسئوليت خاصي در خانه به عهده او باشد. نكته مهمي كه در اين مقوله وجود دارد، نظارت بر پيشرفت كودك است. اگر ببينيم كه او در انجام كار خاصي مثلاً ورزش فوتبال يا نقاشي پيشرفتي ندارد، بايد فعاليت ديگري را جايگزين آن نمائيم. آگاهي از محدوديت‌ها، توانايي‌ها، علاقه‌ها و خواست‌هاي حقيقي كودكان بيش‌فعال، به پدر و مادرهايشان كمك مي‌كند تا بهتر و ساده‌تر از پس تعديل و حل اين مشكل برآيند. منبع: Freearticles.com

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 6:38 |

اختلال بیش فعالی

اختلال بيش‌فعالي و كمبود توجه در كودكان

مادر علي از دست او خسته شده است؛ علي از وقتي به دنيا آمده، كم‌خواب بوده و به نظر مي‌رسد انرژي‌اش تمام‌نشدني است و هيچ تصميمي براي توقف كارهايش ندارد. رفتارهايش عموماً غيرقابل پيش‌بيني و خطرناك بوده و خانواده‌اش هر لحظه نگران آسيب‌رساندن او به خودش هستند. اين رفتارهاي علي تا حدي بوده كه باعث ايجاد پريشاني و تشنج در خانواده‌اش شده و فرصت چند لحظه استراحت را از آنها گرفته است. آموزگار علي نيز در تأييد گفته‌هاي مادرش معتقد است:« علي، دانش‌آموز بسيار پرسروصدايي است، در كلاس درس هيچ توجهي به اطراف ندارد، جواب سؤالاتش را بلافاصله و بدون تامل مي‌دهد، در كلاس با هم‌كلاس‌هايش صحبت مي‌كند، تكاليفش را به‌سرعت و كاملاً ناخوانا مي‌نويسد، كارهايي را كه شروع كرده، به اتمام نمي‌رساند، مدام جايش را عوض مي‌كند، بدون اجازه كلاس را ترك مي‌كند و.... او با اين كارهايش دقت مرا نيز كاهش داده است و من از اين كه او يك روز غايب مي‌شود، خوشحال مي‌شوم...» اختلال رفتاري‌اي كه در اين كودك مشاهده مي‌شود، بيش‌فعالي نام دارد. اختلال بيش‌فعالي و كمبود توجه  (Attention deficit-hyperactivity) يا همان ADHD يكي از مهم‌ترين اختلالات دوران كودكي است كه داراي سه علامت مهم بيش‌فعالي، تكانش‌گري و انجام اعمال ناگهاني و غيرقابل پيش‌بيني، و بي‌توجهي است. اين علائم معمولاً از سه‌سالگي شروع مي‌شود اما تا زماني كه كودك پا به مدرسه نگذاشته، تشخيص آنها بسيار مشكل است. شيوع اين اختلال به‌طور كلي در 5درصد كودكان دبستاني ديده مي‌شود و نسبت آن در پسران نسبت به دختران، 5 به يك است. اين اختلال داراي انواع گوناگوني بوده و با توجه به جنسيت، علائم آن فرق مي‌كند. خانم آسيه اناري- كارشناس ارشد روان‌شناسي باليني كودك- در اين باره مي‌گويد: اختلال ADHD داراي سه نوع فرعي است: - نوع بي‌توجهي: كه در اين مورد، كودك بيشترين مشكل را در نگهداري توجه و تمركز دارد. به نظر مي رسد كه هيچ توجهي به صحبت‌هاي طرف مقابل نمي‌كند، در اتمام كارهايش حتي آن كارهايي كه خودش دوست دارد، مشكل دارد، به جزئيات بي‌توجه است، هنگام بازي يا انجام تكليف تمركز كافي ندارد، وسايل خود را مدام گم مي‌كند يا در خانه و مدرسه جامي‌گذارد. دختران بيشتر از پسران به اين نوع اختلال دچار مي‌شوند. - نوع پرتحركي/تكانش‌گري: در اين نوع، كودك بسيار پرتحرك بوده و عمدتاً دست به كارهاي خطرناك از جمله بازي با وسايل برقي، بالارفتن از ديوار يا كمدها و... مي‌زند، پرحرف است، رفتارهاي پرخاشگرانه از خود نشان مي‌دهد، دائماً مي‌خواهد جلب توجه كند، سرجايش مدام وول مي‌خورد، حركت‌هاي بيجا از خود نشان مي‌دهد، با دست‌هايش زياد بازي مي‌كند، براي انجام هر كاري عجله دارد و هميشه در حال دويدن است. اين نوع اختلال بيشتر در پسران ديده مي‌شود. - نوع مختلط: كه در اين نوع، كودك هم نشانه‌هاي بي‌توجهي و هم نشانه‌هاي تكانش‌گري را داراست. همه اينها عواملي هستند كه با ورود هر كودك به مدرسه قابل مشاهده و تشخيص‌اند. خانم اناري در اين باره معتقد است: محيط مدرسه بهترين محيط براي شناسايي و تشخيص اين اختلال است. كودك بعد از 7سالگي وارد محيطي با قوانين مشخص به نام مدرسه مي‌شود و نياز به پيروي از نظم خاصي دارد. درست در اين زمان است كه علائم اين اختلال، پررنگ‌تر شده و كودك با علائم باليني پرخاشگري، پرحرفي، پرتحركي در سر كلاس، نظم كلاس را برهم‌زدن، نمرات پايين و... به اولياي مدرسه معرفي مي‌شود. به نظر وي، وقتي بيش‌فعالي تشخيص داده مي‌شود كه كودك هم در خانه و هم در مدرسه، نشانه‌هاي اين اختلال را نشان دهد. در صورتي كه نشانه‌ها محدود به فقط يك محيط (خانه يا مدرسه) باشند، نمي‌توان تشخيص ADHD را داد بلكه بايد در اين صورت به دنبال يك مشكل رفتاري ديگر گشت. اختلال ADHD پيامدهاي تحصيلي، رفتاري، اجتماعي و هيجاني بدي در كودكان ايجاد مي‌كند. از جمله پيامدهاي تحصيلي اين اختلال، بروز مشكل در يك يا چند ماده درسي است و از نظر خانم اناري، از مهم‌ترين پيامدهاي تحصيلي اين اختلال، بروز مشكل در دروس رياضي و ديكته است كه مستلزم توجه و تمركز ذهني است. وي معتقد است كودكان ADHD از نظر عملكرد تحصيلي بسيار پايين‌تر از سطح هوشي خود هستند. ممكن است برخي مبتلايان به ADHD از نظر درسي در سطح قابل قبولي باشند اما اين كودكان عموماً از سطح هوشي بالايي برخوردارند. اين كودكان علاوه بر مشكلاتي كه سركلاس درس دارند، در سر جلسه امتحان نيز مسائل و مشكلات خاصي دارند؛ از جمله جاانداختن سؤالات به دليل بي‌توجهي يا عجله‌كردن در زود‌تحويل‌دادن ورقه امتحاني و در نتيجه بي‌دقتي در پاسخ دادن به سؤالات، اشتباه در خواندن سؤالات و... . در مورد پيامدهاي رفتاري و هيجاني اين اختلال و در نتيجه نحوه برخورد مبتلايان با معلم و همسالانشان بايد گفت اين كودكان از نظر عاطفي بي‌ثبات هستند و خلقشان به‌ طور ناگهاني تغيير مي‌كند، به طوري كه ممكن است به‌سرعت از مهرباني به بداخلاقي و پرخاشگري تغيير كند. به علاوه بسيار حساس و زودرنج بوده و در مقابل با همسالان‌شان بسيار طرد شده و به آنها به عنوان مزاحم نگاه مي‌شود. خانم اناري در اين باره اضافه مي‌كند كه در اين كودكان، چسبندگي به بزرگسالان و همسالان هم ديده مي‌شود و به دليل ناتواني در تأخير ارضاي نيازهايشان، در اين كودكان پرخاشگري و دعوا با همسالان هم به وفور ديده مي‌شود. خانم بيتا رحمتي - كارشناس ارشد مشاوره مدرسه - نيز در مورد نحوه برخورد كودكان (ADHD) با همسالان‌شان مي‌گويد: اين كودكان در تعامل با همسالانشان رفتاري كاملاً ناپخته، خودخواهانه و پرخاشگرانه دارند. آنها در بازي‌هاي آرام، تمركز و آرامش لازم را ندارند و در بازي‌هاي گروهي، نوبت را رعايت نكرده و قلدري مي‌كنند، سرزده واردبازي كودكان ديگر شده و فعاليت يا صحبت آنها را قطع مي‌كنند.  آنچه بديهي به نظر مي‌رسد اين است كه نحوه برخورد معلمان با اين كودكان بسيار مهم و سرنوشت‌ساز است و در واقع كليد اصلي موفقيت يا عدم موفقيت اين دانش‌آموزان در امر تحصيل، نحوه برخورد معلمان و روش تدريسي است كه آنها به كار مي‌برند. خانم رحمتي در اين‌باره معتقد است معلمان بايد ميزان عيب‌جويي و انتقاد از اين دانش‌آموزان را تا حداقل ممكن كاهش دهند، ميزان توجهشان به اين كودكان بايد متناسب بوده و كم و زياد نشود، بايد همكاري مداوم و لازم را در برنامه اصلاحي كلاس داشته باشند، يك رابطه عاطفي بسيار سازنده و مثبت بين خود و دانش‌آموزان ADHD به وجود بياورند و همزمان با مشاور مدرسه، مدير، والدين كودكان، روان‌شناس و روان‌پزشك كودك در ارتباط باشند. وي در مورد روش تدريس هم اضافه مي‌كند كه مسلماً تدريس و آموزش به اين دانش‌آموزان بايد درموقعيت‌هايي باشد كه توجه آنها به معلم است. براي اين دانش‌آموزان بايد هر بار و در هر زمان فقط يك تكليف تحصيلي تعيين كرد. تكاليف طولاني و زمانبر بايد به بخش‌هاي كوچكتري تقسيم شوند تا حجم فشار به فراخناي توجهشان كاهش يابد. دستور انجام كار بايد مرحله به مرحله به دانش‌آموزان داده شود و پس از آن بايد از آنها خواست كه آن را تكرار كنند تا از فهميدن مطلب توسط آنها اطمينان حاصل شود. باتوجه به توضيحاتي كه داده شد، به نظر مي‌رسد كه لازم است براي آموزش كودكان ADHD از كلاس‌هاي ويژه استفاده كرد. خانم رحتمي در اينباره مي‌گويد: اين توانمندي معلم است كه به كودكان ناهمگون، از كندذهن گرفته تا تيزهوش كه بر سر يك كلاس حضور دارند، به ميزان نياز و توانمندي آنها مطلب ارائه كند و مسلماً اگر بدرفتاري كودكADHD به وضوح مخرب‌تر از آن بود كه در برنامه منظم كلاسي درمان گردد، انجام يك برنامه در موقعيت محدود (مثلاً كلاس آموزش ويژه) توصيه مي‌شود كه مي‌توان با كمك مشاور مدرسه و با همراهي والدين آن را برنامه‌ريزي و مطرح كرد. از آنجا كه عوامل متعددي از جمله عوامل رواني، اجتماعي، فيزيولوژيكي، ژنتيكي، رشدي و عصبي در ايجاد اين اختلال دخالت دارند، شناخت كافي و مشخصي در مورد سبب‌شناسي اين اختلال در دست نيست و اين امر باعث شده كه روش‌هاي درماني مشخص و قاطعي هم مطرح نشود. با اين حال در درمان اين بيماري از دارودرماني مثل ريتالين، روان‌درماني كوتاه‌مدت، روش‌هاي اصلاح و كنترل رفتار، آموزش معلمان و والدين و يا تركيبي از همه اين روش‌ها استفاده مي‌شود.  از نظر خانم رحمتي، كارشناس ارشد مشاوره مدرسه، آنچه بيشترين تأثير را بر روند و تأثير درمان مي‌گذارد، تشخيص به موقع و زودهنگام اختلال و ارجاع سريع كودك به متخصصان است كه امكان كاهش آسيب را فراهم مي‌سازد. وي اضافه مي‌كند كه معلمان نيز به نوبه خود مي‌توانند در امر درمان اين اختلال به كودكان كمك كنند. به نظر ايشان «اقتصاد ژتوني» قوي‌ترين، فوري‌ترين و اختصاصي‌ترين روش درماني براي معلمان است. در اين روش‌، لازم است معلم پس از مشخص كردن رفتار هدف در كودك(زماني كه معلم مرا صدا مي‌كند جواب بدهم)، نوع تقويت را هم مشخص كند (يك ژتون، كارت عكسدار يا ستاره‌دار و غيره) و پس از آن معلم در مقابل رفتار هدف، بدون فاصله ژتون را ارائه دهد. دراينجا لازم است فهرست پاداش‌ها با كمك خود كودك و بنا به توجهات او اولويت‌بندي شود. دومين روش درماني «قرارداد وابستگي» است كه مشتمل است بر مذاكره پيرامون قرارداد.  نظير مثال زير: من موافقم كارهاي زير را انجام دهم: 1 - وقتي معلم صدايم كرد،‌ جواب دهم. 2 - در زمين بازي نوبت را رعايت كنم و داد نزنم. اگر اين كارها را كردم در پايان روز يكي از كارهاي زير را مي‌توانم به انتخاب خودم انجام دهم. 1 - با والدينم به پارك بروم. 2 - مدتي با كامپيوتر بازي كنم. اگر آنچه را كه قول دادم انجام ندهم، موارد زير را از دست خواهم داد: 1 - به پارك نمي‌توانم بروم. 2 - نمي‌توانم با كامپيوتر بازي كنم. در واقع در اين تكنيك رفتار مطلوب و پيامد وابسته به عملكرد به صورت كلامي تصريح مي‌شود و به امضاي طرفين قرارداد و دانش‌آموز و معلم مي‌رسد. در اجراي اين تكنيك بايد سعي شود كه تكاليف متناسب با تقويت‌كننده‌ها باشد، تقويت‌كننده‌ها به تأخير نيفتند و پاداش‌ها تكراري نباشند.

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در چهارشنبه بیست و یکم آذر 1386 ساعت 6:31 |

ویژگی های خط فارسی

 اولیا ء گرامی :
خدا را شاکرو سپاس گزاریم که در تحقق برنامه ی درسی زبان آموزی دوره ی ابتدایی«پایه ی اول » می توانیم با شما خوبان بدین وسیله ارتباط برقرار نمائیم اگر خدا توفیق دهد ،اطلاعات لازم و ضروری را در اختیار شما قرارداده و از شما نیز انتظار می رود تا نظرات خود را برای ما ارسال نمائید .
همانگونه که می دانید زبان فارسی مادر و یاور همه ی دروس نیز هست ، به عبارت دیگر یادگیری دروس دیگر چون ریاضی ، دینی ، علوم ، مطالعات اجتماعی و ... بدون توجه به این درس میسر و ممکن نیست .

همتم بدرقه ی راه کن ای طایر قدس                  که دراز است ره مقصد و من نوسفرم
                                                                                                             (( حافظ ))

کتاب در سی ، سند رسمی و معتبر و محوری آموزش و پرورش است که در کنار دیگر ابزار و امکانات مکمل که به آن بسته ی آموزشی می گویند با محتوای برنامه ریزی و هدفمند در چرخه ی آموزشی قرار می گیرد . این کتاب در دوره ی ابتدایی باید ایفا گر نقش ها و فعالیت های گوناگون برای تحقق اهداف زبان آموزی ،ارزشی و نگرشی ، نگارشی ، املایی ، ادبی و مهارت های زندگی باشد تا دانش آموز را برای زیستن متعالی و شناخت درست و دقیق زبان و فرهنگ و ادبیات آماده کند .
یکی از قسمت های مهم در کتاب فارسی کلاس اول آشنا نمودن دانش آموزان با حروف الفبا است در این جا ویژگی های خط فارسی را جهت اطلاع بیشتر در اختیار شما قرار می دهیم .
ویژگی های خط فارسی :
خط فارسی دارای 33 حرف یا علامت یا شکل می باشد . (الف – ب- پ- ت- ث- ج- چ- ح- خ – د – ذ – ر- ز – ژ – س – ش – ص – ض – ط – ظ- ع – غ- ف – ق – ک – گ – ل - م – ن – و – ه – ی – ء )
زبان فارسی دارای 29 واج (صدا )است . سه مصوت کوتاه ( اَ ، اِ ،اُ )و سه مصوت بلند ( آ ،او ،ای ) و 23 صامت (ب – پ – ت = ط – ث = س = ص – ج – چ – ح = ه خ – د – ذ = ز= ض = ظ - ر – ژ – ش – ع = ء – غ = ق –ف – ک – گ – ل – م – ن – و – ی )

الفبای فارسی از نظر شکل وارتباط آن با صدا ، دارای مشخصات زیر است :
1- حروفی که فقط یک صدا دارند :
(ب – پ – ج – چ – خ – د – ر – ژ – ش – ف – ک – گ – ل – م – ن )
2 – حروفی که چند شکل از آن ها صدای یکسانی دارند (چند علامت در مقابل یک صدا ).
(ت = ط )(ث = ص = س ) (ح = ه ) (ذ = ض = ز = ظ ) ( ع = ء ) (غ = ق )
3 – حروفی که بر عکس دسته ی دوم هر یک از آن ها در مقابل چند صدا قرار می گیرند (یک علامت در مقابل چند صدا )،شامل حروف (و – ه – ی ) مثال :
حرف «و»
در کلمات :گاو ، ورزش ( صدای صامت «و» ) = (v )
در کلمات : دود ،گردو (صدای مصوت «او » = (u )
در کلمات : خوش ، خود ( صدای مصوت «اُ» ) = ( o)
در کلمات : نو ،جو (صدای مصوت « او » ) = (ow )
در کلمات :خویش ، خواهش (صدایی ندارد و خوانده نمی شود ).
حرف « ه »
در کلمات : مه ، نه ، کوه ، ماه (صدای صامت «ه = ح» )
در کلمات : خانه ، نامه ، کوزه ، میوه ( صدای مصوت « اِ » )
حرف «ی»
در کلمات : سیب ، قوری ، سینی ( صدای مصوت « ای» )
در کلمات : یک ، سایه ،چای ( صدای صامت « ی » )
هر بخش از کلمه همیشه دارای یک مصوت است و این مصوت هم یا صدای اوّل و یا دومین صدای بخش است و از همین خاصه برای نام گذاری مصوت ها استفاده شده است .

  نام گذاری مصوت ها و صامت ها
1 – نام گذاری مصوت ها :
الف – مصوت های دو شکلی (اَ – اُ – آ – او )
«اَ»دارای دو شکل است «اَ»اول « َ»غیر اول مثال :اَنار – دَر
« اُ»دارای دو شکل است«اُ»اول« ُ»غیر اول مثال :اُتاق – بُز
«آ»دارای دو شکل است «آ»اول «ا»غیر اول مثال :آب – بار
«او»دارای دو شکل است «او»اول «و»غیر اول مثال :او – جارو
ب – مصوت های چهار شکلی (اِ – ای )
«اِ»دارای چهار شکل است «اِ» اول « ِ» غیر اول « ﻪ» آخر چسبان « ه»آخر غیر چسبان (تنها) .مانند : اِمام – دِل – خانه – کوزه
«ای»دارای چهار شکل است « اﻳ » اول « ﻳ »وسط ،«ی» آخر و « ای »آخر غیر چسبان (تنها ). مانند :ایران – سیب – بازی – خانه ای
2 – نام گذاری صامت ها :
الف – یک شکلی ها که عبارتند از : (د – ذ – ر – ز - ژ – ط – ظ – و )که در هر جای کلمه بیایند به همین شکل نوشته می شوند .
ب – دو شکلی ها که به «آخر »و «غیر آخر »نام گذاری می شوند . اگر در آخر کلمه بیایند ،شکل «آخر » و اگر در وسط ویا غیر از آخر کلمه بیایندشکل«غیرآخر» نوشته می شوند که شامل بیست حرف زیر است :
ﺑ ﺏ ـ ﭘ ﭖ ـ ﺗ ﺕ - ﺛ ﺙ ـ ﺟ ﺝ ـ ﭼ ﭺ ـ ﺣ ﺡ ـ ﺧ ﺥ ـ ﺳ ﺱ ـ ﺷ ﺵ ـ ﺻ ﺹ ـ ﺿ ﺽ ـ ﻓ ﻑ ـ ﻗ ﻕ ـ ﻛ ﻙ ـ ﮔ ﮒ ـ ﻟ ﻝ ـ ﻣ ﻡ ـ ﻧ ﻥ ـ ﻳ ﻱ

پ – چهار شکلی ها که شامل سه حرف (ع،غ،ه)است که به «غیر آخر »و«وسط»و«آخر چسبان »و«آخر غیر چسبان» نام گذاری می شوند .

غیر آخر              وسط             آخرچسبان                     آخر غیرچسبان(تنها)
َََََََﻋ                         ﻌ                     ﻊ                                   ﻉ
ﻏ                          ﻐ                    ﻎ                                   ﻍ
ﻫ                          ﻬ                     ﻪ                                   ﻩ

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در جمعه دوم آذر 1386 ساعت 11:1 |

تقویت مهارت خواندن

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در جمعه دوم آذر 1386 ساعت 10:54 |

چگونه می توان فرزندان را به انجام تکالیف درسی شان تشویق کرد؟

اگر مي خواهيد فرزندان خود را به انجام تکاليف درسي شان تشويق کنيد خواندن اين مطلب و رعايت نكات ضروري آن به شما كمك خواهد كرد تا به اين مهم دست يابيد.

1- تکاليف درسي بايد در محيط مطالعه مناسب انجام شود.
فرزندان براي انجام تکاليف درسي بايد داراي محيطي آرام باشند ، آنان نمي توانند تکاليف خود را در جلوي تلويزيون يا هنگامي که با تلفن صحبت مي کنند انجام دهند ، يا در صورتي که توسط خواهر يا برادر خود مورد آزار قرار مي گيرند نمي توانند تکليف خود را انجام دهند . محل انجام تکاليف بايد داراي نور کافي باشد . از حواس پرتي کودک هنگام انجام تکاليف درسي خودداري کنيد چون براي تمرکز حواس وقت لازم است .
محل کار فرزندتان را به آنچه براي انجام تکاليف نياز دارد تجهيز کنيد تا براي پيدا کردن وسايل مورد نيازش لازم نباشد دست از کار بکشد .

2- تکليف درسي بايد به موقع انجام شود :
انجام تکاليف مدرسه بيشترين جروبحث بين والدين و فرزندان مي باشد و درگير شدن شما در اين برنامه ريزي جهت انجام تکاليف بسيار مهم است و کودک بايد در انجام کارهاي درسي و غيردرسي نظم پيدا کند .
زمان انجام تکاليف درسي يک زمان از پيش برنامه ريزي شده و اختصاصي است که در طول آن زمان فرزندتان بايد تکاليف خود را انجام دهد و بايد درک کند که در اين زمان بازي کردن ، صحبت با ديگران ، تماشاي تلويزيون را خاتمه دهد و به محل انجام تکاليف برود .
برنامه ريزي روزانه براي طول هفته نوشته شود ؛ که در کودکان زير کلاس سوم ، والدين اين کار را انجام داده و براي کودکان کلاس سوم تا دوم راهنمايي با همکاري والدين و خود کودک و از دوم راهنمايي تا آخر دبيرستان خود محصل بايد زمان برنامه ريزي ها را مشخص کند .
بهترين زمان را به انجام تکاليف اختصاص دهيد .
براي کودکاني که تکاليف را سريع و بي توجه انجام مي دهند زمان اجباري انجام تکاليف را مشخص کنيد و در صورت امکان تکليف را ارزيابي کنيد . بدين طريق بچه درمي يابد که اگر تکليف را غيرمسؤولانه انجام دهد به او وقت آزاد جايزه داده نخواهد شد .
شاگردان بزرگتر را تشويق کنيد تا از برنامه ريزي هفتگي استفاده کنند . به کودک ياد دهيد هر وقت به وي تکليف داده مي شود ، بايد آن را با دقت يادداشت کند تا بتواند آن را صحيح انجام دهد .

۳ - بچه ها بايد تکاليف درسي را خودشان انجام دهند .
والدين با انجام دادن تکليف درسي فرزندان ، اين باور را در او تأييد مي کنند که او خودش نمي تواند کارش را انجام دهد . بهترين کمکي که مي توانيد به فرزندتان بکنيد اين است که او را تشويق کنيد تا خودش تکاليفش را انجام دهد .
به فرزندانتان بگوييد که از آنها انتظار داريد : تکاليفشان را خودشان انجام دهند . هر چند اين تکاليف مشکل است ولي اگر کمکي از دستمان بربيايد کوتاهي نمي کنيم . هر چه کودک بزرگتر مي شود و به کلاس بالاتر مي رود ميزان استقلال فردي انجام تکاليف درسي را بيشتر کنيد .
نظارت بر حسن انجام تکليف را داشته باشند .

۴ - برانگيختن فرزندان در جهت انجام دادن کارشان به بهترين وجه : کليه بچه ها به تحسين اهميت مي دهند ، تحسين به ويژه براي بچه هاييکه به سختي برانگيخته مي شوند ،‌ اهميت دارد .
به خاطر داشته باشيد که تحسين شما مي تواند در ايجاد احترام به خود ، در فرزندان و نيز در کمک به آنها در کسب رفتارهاي مناسب در زمينه انجام تکاليف اثر زيادي داشته باشد .
تلاش هاي فرزندانتان را بطور مستمر تحسين کنيد . مثل : « از اينکه تکليف درسي ات را هر روز به موقع شروع مي کني خوشحالم » و « من واقعاً از اينکه تو ديگر تکاليف درسي ات را بدون کمک به ديگران انجام مي دهي خوشحالم . آفرين » . « از اينکه توانسته اي غلط املائي را کمتر کني خوشحالم چقدر زحمت مي کشي » . به خاطر داشته باشيدکه در آغوش گرفتن يا دستي به شانه زدن ، اثر پيام شما را افزايش خواهد داد .
از تشويقهاي مورد علاقه کودکان جهت افزايش انگيزه در انجام تکاليف استفاده کنيد . مثل پارک رفتن و مهماني رفتن . از روش « فرفره » نيز مي توان براي تعيين تشويقها استفاده کرد بدين شکل که روي يک فرفره جوايز مورد علاقه کودک را مي نويسيد و هر وقت از انجام تکاليف وي راضي بوديد يکبار فرفره را بچرخانيد تا يک جايزه مشخص گردد . ( نوع جوايز را مکرر تغيير دهيد ) .
از تشويقهاي ساده استفاده کنيد مثل انتخاب نهار - ديدن برنامه کودک و شکلات - تنقلات و غيره . حداقل زمان لازم براي بدست آوردن جايزه براي کودکان ابتدايي سه تا پنج روز ، براي راهنمايي يک تا دو هفته و براي بچه هاي دبيرستان دو تا چهار هفته است بدين صورت که يک جدول يا مربع مشخص کنيد . هر موقع که تکليف انجام گرفت يک مربع را پدر يا مادر امضاء کند و هر موقع به ۱۰ مربع رسيد يک جايزه بستگي به سن کودک براي وي در نظر بگيريد .

۵ - اگر فرزندانتان تکاليف درسي شان را انجام نمي دهند با آنها ارتباطي قاطعانه برقرارکنيد : مشاجره با فرزندانتان موقعيتي است که بردي به همراه ندارد . صحبتهاي خصمانه فقط فرزندانتان را تحقير مي کند . اين صحبتها اعتماد به نفس آنها را ضايع مي کند ، داد و بيداد کردن با فرزند در واقع عصبانيت و عدم کارايي شما را نشان مي دهد و نه قدرتتان را ، و در نهايت باعث مي شود که اصلاً به حرفهاي شما توجه نکند .
بخاطر داشته باشيد که شما در موضع قدرت قرار داريد و بايد قاطعانه انتظارتان را مطرح کنيد و مجبور نيستيد مشاجره کنيد . با فرزندانتان مشاجره نکنيد و درخواست خود را مکرر و با قاطيت تکرار کنيد : در برابر هر بهانه اي که فرزند براي انجام ندادن تکاليف مي آورد درخواست خود را قاطعانه تکرار کنيد .

۶ - با عمل خود از گفتارتان پشتيباني کنيد : در برخورد با فرزندانتان ، موضع خود را حفظ کنيد . آنها بايد بفهمند که شما مشاجره نخواهيد کرد . زد و خورد نخواهيد کرد و اينکه شاهد انجام تکاليف درسي آنها خواهيد بود .
بايد مثل پدر يا مادر قدرتمند با صبر و حوصله با فرزندتان ارتباط برقرار کنيد و از او بخواهيد که هيچ کار ديگري نبايد بر انجام تکاليف درسي اش پيشي بگيرد .
ايستادگي شما به نفع فرزندتان است . به فرزندتان بگوييد که انتخاب با اوست اگر علاقمند است که از امتيازات روزانه مثل تلويزيون تماشا کردن ، بيرون رفتن ، تلفن به دوستان و غيره استفاده کند اول بايد تکاليفش را انجام دهد و قبل از اتمام کامل تکاليف نمي تواند از پشت ميز خارج شود .
از تهديدهاي بي معنا که عملي نيستند خودداري کنيد : مثل « خودت مي داني اگر تکليفت را انجام ندهي چه مي شود ، اگر به کارهايت نپردازي تنبيه خواهي شد ، تو را سر جايت مي نشانم » .
بر روي خواسته هايتان پافشاري کنيد و مصالحه نکنيد هر چند کودک با ترفندهاي خود حس ترحم شما را برانگيزد .
بعضي کودکان با گريه کردن و اظهار عجز نمودن ، عصبانيت و داد و بيداد کردن و يا با اظهار بي تفاوتي نسبت به خواسته شما واکنش نشان مي دهند شما با صبر و آرامش و بدون عصبانيت روي درخواست خود پايدار باشيد . عصبانيت شما نشان از عقب نشيني شما دارد .

۷ - معلمين بايد هميار شما در مدرسه باشند : تکليف درسي حلقه ارتباطي بين خانه و مدرسه است . در مواردي مشکلات تکليف درسي فرزندانتان را مي توان با يک تلاش هماهنگ شده بين شما و معلم او حل کرد .
معلمان خوب علاقمندند تا از مشکلات شاگردانشان اطلاع داشته باشند و نمي خواهند بي خبر باقي بمانند . معلمان نظرات شما را با اشتياق مي پذيرند و از تبادل اطلاعات و ايده ها استقبال مي کنند . اگر کودک تکاليف درسي اش را انجام ندهد با معلم او تماس بگيريد . ممکن است کودک در کلاس درس ناتواني در يادگيري يا حواس پرتي داشته باشد .
اگر فرزندتان تکاليف درسي اش را سر هم بندي مي کند يا در انجام تکاليفش عادتهاي نادرستي دارد ، با معلمش تماس بگيريد . کودک بايد مطمئن شود که شما با معلمش هماهنگ هستيد و معلم از شما خواسته که در اين زمينه به وي کمک کنيد .

۸ - مهارتهاي مطالعه :
الف ) نکاتي در مورد خواندن يکي از مهمترين کارهايي که ميتوانيد انجام دهيد تا فرزندانتان را به خواندن تشويق کنيد آن است که خود شما هم اهل مطالعه باشيد . وقتي بچه ها در حالتي بزرگ شوند که ببينند والدينشان از مطالعه لذت مي برند ، آنها هم بطور طبيعي در اين زمينه کنجکاويهايي نشان مي دهند .
بهمين دليل مواد خواندني و کتابخانه همچون وسايل ديگر مثل تلويزيون بايد در منزل شما وجود داشته باشد و محيط مناسب مطالعه را فراهم کنيد . از زماني که فرزندتان کوچک است براي وي کتاب خواندن را شروع کنيد و تا زماني که ميل دارد اين کار را ادامه دهيد .
وقتي فرزندتان با صداي بلند چيزي را مي خواند به آنها گوش کنيد . اين کار براي وي لذت بخش است و مهارتهاي خواندن را تقويت مي کند . براي کودک يک کتابخانه مخصوص خودش تهيه کنيد تا کتابهايش را در آن نگهداري کند . تلويزيون را خاموش کنيد و با هم به مطالعه بپردازيد . يک ساعت مطالعه پاياني خوشايند و آرامبخشي براي يک روز کاري است .

ب ) خوب خواندن : خوب خواندن شيوه اي است که به فرزندتان کمک مي کند تا به وسيله افزايش مهارتهاي درک مطالب نوشته شده و مطالب شنيداري ، کتابخوان هاي بهتري شوند .
يک جلسه خوب خواندن فقط حدود پانزده دقيقه طول مي کشد . براي فرزندتان به مدت پنج دقيقه با صداي بلند کتاب بخوانيد و کلمات را با دقت و به روشني تلفظ کنيد .
وقتي فرزندتان کتاب مي خواند به او گوش کنيد . از فرزند بخواهيد که ادامه همان کتاب را با صداي بلند بخواند . به وي يادآوري کنيد بصورت شمرده و داراي معنا بخواند ، اگر لغتي را اشتباه ادا کند اورا متوقف نکنيد . آن را يادداشت کرده و بعداً تذکر دهيد .
در مورد آنچه که کودک خواند ، از او سئوالهايي بپرسيد ، گوش کردن و خواندن او را آزمايش کنيد . در مورد پاسخ هايش با او صحبت کنيد و نظرتان را در مورد پاسخ ها بيان کنيد . روش خوب خواندن و پرورش مهارتهاي خواندن يک روش سرگرم کننده اي براي مطالعه جمعي است . از مطالبي که مورد علاقه کودک است شروع کنيد .

ج ) نکاتي در مورد آماده شدن براي ديکته نويسي : از فرزندتان بخواهيد که لغات جديد درسي را روي يک کارت بنويسد . لغات را بدقت نگاه کند و بخواند . کارت را پشت رو بگذارد و با صداي بلند بخواند و برگرداند که ببيند درست خوانده يا خير . لغات را در يک جمله بکار ببرد . بعد آن لغات را به فرزندتان ديکته بگوييد ، وقت کافي در اختيارش قرار دهيد تا کلمات را بنويسد . لغات غلط نوشته را جدا روي يک کارت ديگر بنويسد تا چندين بار آنها را تمرين کند .
يک روش جالب استفاده از ضبط صوت است که کودک لغات را بطور صحيح مي خواند و هجي مي کند بعد نوار را از اول بگذارد و خودش ديکته بنويسد .

د ) چگونه به فرزندتان کمک کنيد تا براي امتحان درس بخواند .
قسمت اول : قبل از آنکه فرزندتان درس خواندن را شروع کند به وي برنامه ريزي را آموزش دهيد . تعيين کنيد که امتحان شامل چه موادي است . مثل فصلهايي از کتاب ، يادداشتهاي کلاس ، تکاليف گذشته ، امتحانات يا آزمايشهاي کوتاه در گذشته . تمام موادي را که بايد مطالعه شوند سازمان دهيد .
برنامه ريزي زماني را براي هر مورد از موادي که بايد مطالعه شود انجام دهيد مثلاً براي هر فصل چند ساعت مطالعه بايد مشخص گردد .
قسمت دوم : چگونه کتاب درسي را مطالعه کنيم . فصل را بصورت اجمالي مرور کنيد : اين مرحله شامل عناوين ، کليه عکسها ، جدولها و نمودارها ، سئوالهايي که در هر فصل آمده و خلاصه آن فصل را بخوانند . دوباره تمام فصل را بطور کامل بخوانيد و هنگام مطالعه مطالب مهم را يادداشت و خلاصه برداري کنيد . فصل را دوره کنيد و يادداشتها را دوباره نگاه کنيد و سئوالات آخر درس را جواب دهيد . تکاليف درسي و يادداشتهاي کلاس را دوره کنيد .
سئوالهاي مربوط به درس و آزمايشها و امتحانهاي گذشته را دوره کنيد . نمونه سئوالهاي امتحاني را تهيه و مطالعه کنيد

|+| نوشته شده توسط فرح جهانمردی در جمعه دوم آذر 1386 ساعت 10:36 |